ΙΣΤΟΡΙΑ
Πρόγραμμα 1ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας Παγγαίου
Παρασκευή 21 Οκτωβρίου 2016 | Συνεδριακό Κέντρο «Αγ. Ιωάννης ο Χρυσόστομος» Ιεράς Μητροπόλεως Ελευθερουπόλεως
Το Πρόγραμμα
17.30 – 18.00 Προσέλευση – Εγγραφές
18.00 – 19.00 Επίσημη Έναρξη Συνεδρίου, Χαιρετισμοί
Εναρκτήρια Συνεδρία
Προεδρεύει: Αριστείδης Μεντίζης, Οργανωτικός Γραμματέας Συνεδρίου
19.00 – 19.15: «Το έργο της αποκατάστασης στο Κάστρον Ανακτορούπολης»
Σταυρούλα Δαδάκη – Προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας – Θάσου
19.15 – 19.30: «Το έργο του Μητροπολίτου Ελευθερουπόλεως Σωφρόνιου Σταμούλη»
Αρχιμ. Θωμάς Ανδρέου – Ιεροκήρυκας Ι.Μ. Ελευθερουπόλεως, Υπ. Διδάκτωρ Θεολογίας – Ιστορίας
19.30 – 19.45: «Εκκλησιαστικά και Ιστορικά της Ιεράς Μητροπόλεως Ελευθερουπόλεως κατά την Αρχιερατεία του Μητροπολίτου Αμβροσίου (Νικολάου) (1958-1984)»
Ηλίας Ζιάγκος – Διδάκτωρ Εκκλησιαστικής Ιστορίας ΑΠΘ και Γενεύης
19.45 – 20.00: «Η Καπναποθήκη της οδού Φρίξου Παπαχρηστίδη 104. Ιστορική, μορφολογική και κατασκευαστική προσέγγιση»
Σαπφώ Αγγελούδη, Αρχιτέκτονας, Διδάκτωρ Αρχιτεκτονικής
20.00 – 20.15: «Λουτρά Ελευθερών: Από το χθες στο σήμερα»
Ευφροσύνη Μπόσκου – Εθνολόγος, Ιστορικός, Έφορος Πινακοθηκών και Μουσείων
20.15 – 20.30: Συζήτηση
Σάββατο 22 Οκτωβρίου 2016
Αμφιθέατρο «Φρίξος Παπαχρηστίδης» Δήμου Παγγαίου
09.00 – 09.30: Προσέλευση
Α’ Συνεδρία
Προεδρεύει: Χάϊδω Κουκούλη – Χρυσανθάκη, Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων
09.30 – 09.45: «Η εκμετάλλευση του χρυσού και των άλλων μετάλλων του όρους Παγγαίου στην αρχαιότητα»
Μάρκος Βαξεβανόπουλος – υπ. Διδάκτωρ Γεωλογίας ΑΠΘ
09.45 – 10.00: «Τούμπα Οφρυνίου: ένας προϊστορικός οικισμός στις παρυφές του όρους Παγγαίου»
Ιωάννης Σουκάντος – υπ. Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
Δημητρία Μαλαμίδου – Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Τμηματάρχης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων και Μουσείων στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας – Θάσου
Σπύρος Θερμός – υπ. Διδάκτωρ Προϊστορικής Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
10.00 – 10.15: «Η Λατρεία του Διονύσου στην περιοχή του Παγγαίου»
Πηνελόπη Μάλαμα – Αρχαιολόγος, αναπληρώτρια Προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών
10.15 – 10.30: «Η αρχαία Δάτος»
Άγγελος Ζάννης – Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Ιστορικός
10.30 – 10.45: «Αρχαίος Φάγρης: στο δυτικό όριο της Πιερίας απέναντι από το Παγγαίο»
Μαρία Νικολαΐδου-Πατέρα – Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων
10.45 – 11.00: «Ο Τύμβος της Νικήσιανης και η οικιστική παρουσία στην περιοχή»
Βασιλική Πουλιούδη – Αρχαιολόγος Msc, Επιμελήτρια Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων της Εφορείας Αρχαιοτήτων Δράμας
11.00 – 11.15: «Αγρότες και Αγροτική Οικονομία στην περιοχή του Παγγαίου κατά την Αρχαιότητα»
Κώστας Κετάνης – υπ. Διδάκτωρ Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
11.15 – 11.30: Συζήτηση
11.30 – 12.00: Διάλειμμα
Β’ Συνεδρία
Προεδρεύει: Μαρία Νικολαϊδου – Πατέρα, Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων
12.00 – 12.15: «Αρχαία Οισύμη. Ανασκαφική έρευνα και προοπτικές ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου»
Χάϊδω Κουκούλη-Χρυσανθάκη – Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων
12.15 – 12.30: «Το ιερό του Ήρωα Αυλωνείτη στο Παγγαίο: η αρχαιολογική έρευνα και οι προοπτικές ανάδειξης»
Δημητρία Μαλαμίδου – Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Τμηματάρχης Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιολογικών Χώρων και Μουσείων στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Καβάλας – Θάσου
Χάϊδω Κουκούλη-Χρυσανθάκη – Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων
12.30 – 12.45: «Επιτύμβιες λατινικές επιγραφές από την περιοχή της Ελευθερούπολης»
Γεώργιος Κζούνιας – Αρχαιολόγος Msc
12.45 – 13.00: «Παλαιοχριστιανική Βασιλική Ποδοχωρίου»
Μαρία Αραμπατζή – Αρχαιολόγος
Σταυρούλα Δαδάκη – Προϊσταμένη Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας – Θάσου
13.00 – 13.15: «Ένας ξακουστός Οθωμανός στο Πράβι των αρχών του 19ου αιώνα»
Μάρθα Παυλίδου – Πτυχιούχος Τουρκικής Φιλολογίας
13.15 – 13.30: «Οι εικόνες του ναού των Παμμεγίστων Ταξιαρχών Ελευθερών Καβάλας: μαρτυρίες καλλιτεχνικών και πνευματικών επαφών»
Νικόλαος Μπονόβας – Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Σερρών
13.30 – 13.45: «Τοπικά Νομίσματα της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας Παλαιοχωρίου Παγγαίου. Αντιμετωπίζοντας την οικονομική κρίση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα τέλη του 19ου αιώνα»
Αριστείδης Μεντίζης – Δημοσιογράφος CSIJ, Διδάκτωρ των Γραμμάτων, Ιστορικός Ερευνητής
13.45 – 14.00: «Το Κάστρο της Ν. Περάμου κατά τον 20ο αιώνα»
Αναστάσιος Ουλκέρογλου – Διδάκτωρ Αρχαιολογίας, Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Πόλης Θεσσαλονίκης
Ιωάννης Τσάτσος – Αρχιτέκτων Μηχανικός
14.00 – 14.15: «Εγκατάσταση και παρουσία σχηματισμών και μονάδων του Στρατού στην περιοχή του Δήμου Παγγαίου από την απελευθέρωση το 1913 έως το 1983»
Βασίλειος Καλτσογιάννης – Στρατιωτικός
Χρήστος Ευαγγελινός – Στρατιωτικός
14.15 – 14.30: Συζήτηση
14.30 – 16.00: Διάλειμμα – Ελαφρύ γεύμα
Γ’ Συνεδρία
Προεδρεύει: Κομνηνός Απότας, Ιστορικός
16.00 – 16.15: «Η περιοχή του Παγγαίου στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο: 100 χρόνια από τις μάχες αγγλικών και γερμανικών πλοίων στον κόλπο του Ορφανού – Η βύθιση του αγγλικού πλοίου CLACTON από το γερμανικό υποβρύχιο U-18»
Κωνσταντίνος Παπακοσμάς – Ερευνητής Τοπικής Ιστορίας, π. Αντιπεριφερειάρχης
16.15 – 16.30: «Το Πράβι – Ελευθερούπολη κατά την περίοδο 1918-1930: Ιστορία, Οικονομία, Κοινωνία»
Χριστίνα Φ. Βαμβούρη-Δημάκη – Σχ. Συμβούλος Φιλολόγων Δράμας, υπ. Διδάκτωρ Νεότερης Ιστορίας
Βασίλης Μεσσής – Διδάκτωρ Βυζαντινής Αρχαιολογίας, φιλόλογος
16.30 – 16.45: «Μήδεια Ανατολικής Θράκης – Νέα Μήδεια Ελευθερών. Τόποι και άνθρωποι στη δίνη δύο διωγμών (1914-1922)»
Νίκος Τσουμπάκης – Ιστορικός Ερευνητής
16.45 – 17.00: «Η προσφυγική αποκατάσταση στην επαρχία του Παγγαίου: Εποικισμός, στέγαση, επαγγελματικές ασχολίες και καθημερινή ζωή των προσφύγων στη δεκαετία του 1920»
Δημήτρης Καλογιαννίδης – Ιστορικός, μεταπτυχιακός απόφοιτος Παντείου Πανεπιστημίου
17.00 – 17.15: «Ένα χωριό, μια (σχεδόν) γλώσσα, μια θρησκεία: το νέο «τοπίο» των χωριών του Παγγαίου μετά το 1922, όπως προκύπτουν από αδημοσίευτες αυτοβιογραφικές αναμνήσεις. Η περίπτωση του Παλαιοχωρίου, 1922 – 1937»
Νίκος Ε. Καραγιαννακίδης – Ιστορικός, υπ. Διδάκτωρ Τμήματος Ιστορίας Ιόνιου Πανεπιστημίου
17.15 – 17.30: Συζήτηση
17.30 – 18.00: Διάλειμμα
Δ’ Συνεδρία
Προεδρεύει: Θεόδωρος Δ. Λυμπεράκης, Δικηγόρος – Ιστορικός Ερευνητής
18.00 – 18.15: «Προσφυγικά κειμήλια από τον Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου Ακροβουνίου»
Μιχάλης Λυχούνας – Αρχαιολόγος Εφορείας Αρχαιοτήτων Καβάλας-Θάσου, υπ. Διδάκτωρ Αρχαιολογίας Πανεπιστημίου Μονάχου
18.15 – 18.30: «Μια διαχρονική ματιά στην κοινωνική ζωή του Πραβιού, (σημερινής Ελευθερούπολης του Δήμου Παγγαίου), μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, στηριγμένη σ’ έγγραφα, ιστορικά στοιχεία και σε σωζόμενα αντικείμενα (κινητά – οικοδομήματα)»
Θεόδωρος Βακαλόπουλος – Μελετητής και Συλλέκτης του Υλικού Λαϊκού Πολιτισμού
18.30 – 18.45: «Η επίδραση των κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών συνθηκών στην τοπική εκπαιδευτική πραγματικότητα κατά το χρονικό διάστημα 1960-1980»
Δημήτριος Λυμπεράκης – Φιλόλογος, Διευθυντής 2ου ΓΕΛ Καβάλας
18.45 – 19.00: «Αρχεία και Τοπική Ιστορία. Εντοπισμός, καταγραφή και νέες τεχνολογίες»
Γιάννης Γονατίδης – Υπ. Διδάκτωρ Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας Πανεπιστημίου Κρήτης, Εκπρόσωπος «Αρχείων Τάξις»
19.00 – 19.15: Συζήτηση
19.15 – 19.30: Συμπεράσματα – Κλείσιμο Συνεδρίου
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η «Θρακική Επετηρίδα» ψηφιοποιήθηκε και ανέβηκε online
Το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών (στο πρώην Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας) του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ήδη από τον Ιανουάριο του 2018 έχει αναρτήσει στο διαδίκτυο, μέσω της ιστοσελίδας του, όλους τους τόμους του περιοδικού Θρακικά (1928-1974) και του Αρχείου του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού (1934-1976). Τα δύο αυτά περιοδικά, που αποτελούν πραγματικό αρχείο της μνήμης, κυρίως του ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης, και πολύτιμο υλικό για κάθε επιστήμονα, ερευνητή και φοιτητή είναι εδώ και οκτώ χρόνια προσβάσιμα και ανοιχτά από παντού στον καθένα και έχουν αποκτήσει μία δεύτερη «ζωή» στον επιστημονικό χώρο. Σε συνέχεια της παραπάνω προσπάθειας, το 2025 με βάση το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής (Μ.Ο.Κ.) και του Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (Μάρτιος 2024-2027), το οποίο υπογράφτηκε από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη στις 27 Μαρτίου 2024 και μεταξύ άλλων προβλέπει την καταγραφή, την καταλογογράφηση και την ψηφιοποίηση των αρχειακών συλλογών (φακέλων, λυτών εγγράφων, φωτογραφιών και πάσης φύσεως τεκμηρίων) του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής με Επιστημονικό Υπεύθυνο τον Επίκουρο Καθηγητή Θανάση Β. Κούγκουλο, ψηφιοποιήθηκε και το επιστημονικό περιοδικό του Μ.Ο.Κ. Θρακική Επετηρίδα (11 τόμοι, 1980-2009).
Διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Εργαστηρίου:
https://he.duth.gr/el/page/ta-periodika-thrakika-arheion-thrakikoy-laografikoy-glossikoy-thisayroy
Η ψηφιοποίηση και η ψηφιακή αναγνώριση του κειμένου του κάθε τόμου ολοκληρώθηκε από ομάδα φοιτητών και φοιτητριών του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας στο πλαίσιο της Πρακτικής Άσκησης. Η Θρακική Επετηρίδα είναι ένα ακόμη εμβληματικό περιοδικό ανθρωπιστικών επιστημών για τη Θράκη που έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα στην έρευνα [Βλ. και Μ. Γ. Βαρβούνης, «Ο “Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής” και η μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού της Θράκης», Erytheia. Revista de estudios bizantinos y neogriegos 38 (2017), σσ. 355-369 (https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6154547)].
Υπενθυμίζουμε ότι δύο άλλα πρωτοποριακά περιοδικά της Θράκης, ιστορικού, λαογραφικού, φιλολογικού και λογοτεχνικού περιεχομένου, έχουν ήδη ψηφιοποιηθεί και αναρτηθεί στο διαδίκτυο από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας:
Θρακικά Χρονικά του Στέφανου Ιωαννίδη (Ξάνθη, 1960-1992): https://www.glossa.edu.gr/periodika/mags/thrakika
Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών
Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας
Π. Tσαλδάρη 1, 691 32 Κομοτηνή
ΙΣΤΟΡΙΑ
Καλαμίτσα: Η παραλία-σύμβολο της Καβάλας μέσα από το χρόνο
Μια ασπρόμαυρη φωτογραφία από τη δεκαετία του 1960 μάς ταξιδεύει στη χρυσή εποχή της Καλαμίτσας και της Καβάλας. Στην εικόνα, η παραλία απλώνεται σχεδόν ανέγγιχτη, με ελάχιστες ή καθόλου ομπρέλες, ενώ πλήθος κόσμου απολαμβάνει το μπάνιο του στα γαλάζια νερά.
Τα τραπεζάκια που διακρίνονται ανήκουν σε παραθαλάσσιες ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης της εποχής, όπως τα «Δενδράκια», η ταβέρνα του Τζώνη, «Ο Πεταλάς», ο «Βασίλης» και το κέντρο “Καλαμίτσα”. Μετά τη δημιουργία της πλαζ του ΕΟΤ, οι περισσότερες επιχειρήσεις έκλεισαν, με ένα μόνο κέντρο να λειτουργεί για λίγα ακόμη χρόνια ως μπιστρό.
Από ιδιωτική ακτή σε τουριστικό προορισμό
Η ιστορία της Καλαμίτσας ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1930, όταν η ακτή τελούσε υπό ιδιωτική διαχείριση, με χωριστές καμπίνες για άνδρες και γυναίκες. Το υψηλό κόστος χρήσης είχε προκαλέσει τότε έντονες αντιδράσεις στους Καβαλιώτες, όπως έχει καταγράψει ο Κώστας Παπακοσμάς.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η παραλία αναπτύχθηκε ως κέντρο αναψυχής, με τα θαλάσσια λουτρά να συνοδεύονται από ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, το κράτος προχώρησε σε απαλλοτριώσεις και χαρακτηρισμό της περιοχής ως τουριστική γη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία λουτρικών εγκαταστάσεων.
Η δικαστική διαμάχη του Δημοσίου με την οικογένεια Όφμαν κατέληξε στην παραχώρηση εκατοντάδων στρεμμάτων στη δυτική Καβάλα, μετατρέποντας γη που είχε δοθεί σε ακτήμονες σε χώρο τουριστικής ανάπτυξης.
Η «νέα εποχή» της Καλαμίτσας
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η τουριστική ανάπτυξη της Καλαμίτσας αποτέλεσε κεντρικό αίτημα του Δήμου Καβάλας και των κατοίκων. Ο ΕΟΤ ανέλαβε την εκτέλεση έργων που άλλαξαν ριζικά την εικόνα της περιοχής, υπό την επίβλεψη του Δήμου.
Το 1984, ο Δήμος ανέλαβε πλήρως τη διαχείριση της ακτής, καταργώντας το εισιτήριο εισόδου, αλλά διατηρώντας εμπορικές δραστηριότητες στα καταστήματα εστίασης. Η συντήρηση και αναβάθμιση των υπηρεσιών καλύφθηκε από το Δημοτικό Ταμείο και ευρωπαϊκά προγράμματα.
Η Καλαμίτσα, από τόπος απλών λουόμενων της δεκαετίας του ’60, εξελίχθηκε σε οργανωμένο τουριστικό πόλο, χωρίς ποτέ να χάσει τη γοητεία και τις μνήμες μιας άλλης, πιο αθώας εποχής.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναμνήσεις μιας πόλης: Η Καβάλα του ’60 μέσα από μια αφίσα
Γράφει ο Κώστας Παπακοσμάς
Με αφορμή μια παλιά διαφημιστική αφίσα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1967 στη Γερμανία, βρέθηκα μπροστά σε μια όμορφη και συγκινητική αναδρομή στην Καβάλα των παιδικών μου χρόνων. Η αφίσα αυτή, που παρουσιάζει την παραλία της πόλης μας με φθινοπωρινό φως και καθημερινές στιγμές, είναι μια ευκαιρία να πούμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στους ανθρώπους που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη και την ιστορία της Καβάλας.
Η φωτογραφία ανήκει στον Νίκο Μαυρογένη, ο σχεδιασμός στον Γ. Μπακαλόπουλο και η εκτύπωση έγινε από το γνωστό τυπογραφείο «Ασπιώτης – ΕΛΚΑ». Στην εικόνα δεσπόζει η παραλία της πόλης, με τα ψαροκάικα αραγμένα στον μόλο, λιγοστούς πάγκους με φρούτα μπροστά από τα ιχθυοπωλεία και τραπεζάκια έξω από τα καφενεία – τα περίφημα «Πλακάκια».
Η αφίσα δείχνει μια Καβάλα διαφορετική, αλλά ζωντανή. Με τα περίπτερα, τη στάση των αστικών μπροστά από την Εμπορική Τράπεζα, την παρουσία των ψαράδων και των μικρών εμπόρων, με τα σπίτια της Παναγίας ακόμα όρθια, τις Καμάρες ορατές και τα λιγοστά πολυώροφα κτίρια.
Με τη βοήθεια αγαπητών φίλων και συμπολιτών, όπως ο Βασίλης Ευστρατίου, ο Παναγιώτης Καλαϊτζής και ο Αργύρης Καλλιανιώτης, προσπαθούμε να «διαβάσουμε» τη φωτογραφία και να εντοπίσουμε σημεία της πόλης που έχουν χαθεί ή αλλάξει. Από την κλινική του Τσοτσοπούλου μέχρι το παλιό Λιμεναρχείο και το Λουτρό της Γραβιάς, κάθε γωνιά της Καβάλας κουβαλάει μνήμες και ιστορίες.
Η προσπάθεια ανάδειξης της τοπικής νεότερης ιστορίας δεν είναι απλώς ένα χόμπι. Είναι μια βαθιά ανάγκη σύνδεσης με τον τόπο μας. Η γνώση της ιστορίας μάς κάνει να αγαπάμε περισσότερο την πόλη μας, να τη σεβόμαστε, να τιμούμε τους προγόνους μας. Και πάνω απ’ όλα, μας δίνει την ευθύνη να την πάμε ένα βήμα μπροστά.
Συνεχίζουμε… δυνατά.
Η αφίσα της Καβάλας αναρτήθηκε από τον Miltiadis Dimitriadis.
Η φωτογραφία πιστοποιεί ότι η Καβάλα ήταν, είναι και θα παραμείνει ένας μοναδικός τόπος, γεμάτος φως, ιστορία και ζωή.
![Γιατροί ΕΟΠΥΥ ΚΑΒΑΛΑΣ](https://www.enanews.gr/uploads/2018/11/giatroi-eopyy.png")
