ΙΣΤΟΡΙΑ
Οι δέκα σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις του 2013
Πολιτιστική κληρονομιά από όλο τον κόσμο…
Όλα τα φώτα είναι στραμμένα στην Αμφίπολη και στον τάφο με τα λείψανα! Ο τύμβος Καστά είναι σίγουρο ότι θα καταγραφεί ως η πιο σπουδαία ανακάλυψη του 2014 όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και σε ολόκληρο τον κόσμο. Ωστόσο και το 2013 ήταν μία πολύ σημαντική χρόνια για τους αρχαιολόγους, οι οποίοι έπειτα από ανασκαφές χρόνων έφεραν στο φως ευρήματα σπάνια που συγκλόνισαν την ανθρωπότητα. Η παρακάτω λίστα ανήκει στο γνωστό διαδικτυακό περιοδικό Heritage Daily και έχει άρωμα ελληνικό, καθώς μεταξύ των αρχαιολογικών ανακαλύψεων βρίσκεται και η ελληνική ανασκαφή στη θέση Κουτρουλού Μαγούλα, που ερευνάται από την αρχαιολογική υπηρεσία σε συνεργασία με τη Βρετανική Σχολή Αθηνών και το Πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον.
Οι δέκα σημαντικότερες ανακαλύψεις του 2013:
1. Στο νούμερο ένα, το περιοδικό καταχωρεί την ανακάλυψη των λειψάνων του Βασιλιά Ριχάρδου Γ΄ από το Πανεπιστήμιο του Λέστερ. Σύμφωνα με σχετική ανακοίνωση των Βρετανών ερευνητών, τον περασμένο Φεβρουάριο, τα λείψανα που ανακαλύφθηκαν το 2012 στο κέντρο του Λέστερ, κάτω από την εκκλησία Grey Friars, ανήκαν πράγματι στον τελευταίο βασιλιά των Πλανταγενετών, ο οποίος πέθανε στη μάχη του Μπόσγουορθ το 1485 σε ηλικία 32 ετών. Για την ταυτοποίηση των οστών χρησιμοποιήθηκε γενετικό υλικό των απογόνων του βασιλιά που βρίσκονται ακόμα στη ζωή.
2. Ένα ρωμαϊκό γλυπτό εξαιρετικής διατήρησης, που απεικονίζει αετό να κρατά στο ράμφος του φίδι, εντοπίστηκε την περασμένη χρονιά στο Σίτι του Λονδίνου. Η αρχαιολογική ομάδα του Μουσείου Αρχαιολογίας του Λονδίνου αρχικά δίστασε να ανακοινώσει την ανακάλυψη και τη ρωμαϊκή προέλευση του γλυπτού, λόγω της απίστευτα καλής του διατήρησης. Χρονολογείται μεταξύ 1ου και 2ου αι. μ. Χ. και σύμφωνα με τους ειδικούς «αποτελεί ένα από τα καλύτερα σωζόμενα γλυπτά της ρωμαϊκής Βρετανίας».
3. Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν το 2013 ένα από τα μεγαλύτερα και αρχαιότερα κελάρια στον κόσμο. Ο αποθηκευτικός χώρος που ανασκάφτηκε στα ερείπια παλατιού της χαναανιτικής πόλης Τελ Κάμπρι, βόρεια του Ισραήλ, χρονολογείται στο 1700 π. Χ. και περιελάμβανε 2.000 λίτρα δυνατού γλυκού κρασιού. Το κρασί ήταν αρωματισμένο με μέντα, μέλι, κανέλα, άρκευθο και ρητίνες, μια συνταγή παρόμοια με τους φαρμακευτικούς οίνους που χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Αίγυπτο επί δύο χιλιάδες χρόνια.
4. Η ανακάλυψη ενός μεσολιθικού μνημείου στο Νόρτον του Χερτφορντσάιντ έχει ιστορία που ξεκινά από το 1936, όταν ένας πρωτοπόρος της αγγλικής αεροφωτογραφίας το εντόπισε από ψηλά. Έκτοτε έγιναν πολλές έρευνες για το τεράστιο «διπλό δαχτυλίδι» στο έδαφος, αλλά μόλις το 2013 οι ειδικοί μπόρεσαν να κατανοήσουν τη σημασία της θέσης, που δίνει άγνωστα μέχρι σήμερα στοιχεία για την προϊστορία της περιοχής.
5. Ρωμαϊκή είναι η προέλευση του ανακτόρου, που ανασκάφτηκε στο όρος Σιών της Ιερουσαλήμ από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας των ΗΠΑ. Η ιδιαιτερότητα του ευρήματος οφείλεται στην καλή διατήρηση των υπολειμμάτων του πολυτελούς κτιρίου του 1ου αι. μ. Χ., που εντοπίστηκε σε περιοχή η οποία είχε εγκαταλειφθεί κατά περιόδους. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η οικία πιθανότατα ανήκε σε μέλος της ιουδαϊκής άρχουσας ιερατικής κάστας, ενώ περαιτέρω στοιχεία ίσως δώσουν πολύτιμες πληροφορίες για τους άρχοντες της Ιερουσαλήμ την εποχή του Χριστού.
6. Τον τάφο ενός γιατρού που έζησε στην Αίγυπτο πριν από 4.000 χρόνια, έφεραν στο φως Τσέχοι αρχαιολόγοι. Η ανακάλυψη έγινε στο Αμπουσίρ, μια εκτεταμένη νεκρόπολη του Αρχαίου Βασιλείου κοντά στη σύγχρονη πόλη του Καΐρου, που εξυπηρετούσε την ελίτ της αρχαίας πρωτεύουσας Μέμφιδας. «Η ανακάλυψη είναι σημαντική γιατί πρόκειται για τον τάφο ενός από τους μεγαλύτερους γιατρούς της εποχής των Πυραμίδων, ο οποίος είχε πολύ στενούς δεσμούς με τον φαραώ», είχε δηλώσει τον περασμένο Οκτώβριο ο υπουργός Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, Ιμπραήμ Αλί.
7. Τα υπολείμματα δύο μεγάλων νεκρικών αιθουσών, που κατασκευάστηκαν μεταξύ 4000 και 3600 π.Χ., για να καούν και να θαφτούν η κάθε μία μέσα σε προϊστορικούς τύμβους, βρέθηκε πέρσι στη Βρετανία από αρχαιολόγους του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ και του Συμβουλίου του Herefordshire. Τα κτίρια, μήκους γύρω στα 70 μ., είχαν διαδρόμους και χωρίσματα, έμοιαζαν δηλαδή με οικίες, επιβεβαιώνοντας τους αρχαιολόγους που υποστήριζαν ότι στη νεολιθική Ευρώπη τα «σπίτια των νεκρών» αναπαριστούσαν τα «σπίτια των ζωντανών». Επίσης, μεταγενέστερες ταφές στην περιοχή των τύμβων αποδεικνύουν ότι η τοποθεσία παρέμεινε ιερή και μετά από 1.000 χρόνια.
8. Νεκροταφείο με μαζικές ταφές από τα θύματα του Μαύρου Θανάτου, της επιδημίας πανώλης που έπληξε το Λονδίνο τον 14ο αιώνα, ανακαλύφθηκε στο κέντρο της πόλης κατά τη διάρκεια εργασιών της νέας προαστιακής σιδηροδρομικής γραμμής Crossrail. Δεκατρείς σκελετοί τοποθετημένοι σε δυο προσεκτικά οριοθετημένες σειρές στην άκρη της πλατείας Τσαρτερχάουζ στο Φάρινγκτον, ηλικίας ως και 660 ετών, θεωρείται ότι ανήκουν στα θύματα της πανώλης του 1328. Τα ιστορικά αρχεία αναφέρονται σε ένα νεκροταφείο που ανοίχτηκε τη χρονιά αυτή στο Φάρινγκτον -το οποίο μέχρι σήμερα δεν είχε εντοπιστεί—, ενώ σύμφωνα με τα πενιχρά στοιχεία της εποχής, ως και 50.000 άνθρωποι πρέπει να θάφτηκαν εκεί σε λιγότερο από τρία χρόνια. Οι ειδικοί που θα εξετάσουν τα οστά ελπίζουν να εντοπίσουν το DNA των βακτηρίων της πανώλης, συνεισφέροντας έτσι στη συζήτηση για το τι προκάλεσε τον Μαύρο Θάνατο.
9. Ένα υπέροχο πολύχρωμο μωσαϊκό ηλικίας 1.500 ετών βρέθηκε στο κιμπούτς Μπετ Κάμα στο Ισραήλ. Το καλοδιατηρημένο μωσαϊκό, που χρονολογείται μεταξύ 4ου και 6ου αι. μ. Χ., είναι διακοσμημένο με γεωμετρικά σχέδια, ενώ στις γωνίες του έχουν σχεδιαστεί αμφορείς, παγώνια, καθώς και περιστέρια που τσιμπολογούν σταφύλια. Αν και δεν πρόκειται για σπάνια μοτίβα, αυτό που εντυπωσιάζει είναι ο μεγάλος αριθμός των σχεδίων που έχουν συμπεριληφθεί σε ένα δάπεδο. Το μωσαϊκό ανήκει σε ένα πολύ μεγάλο κτίριο, πιθανότατα δημόσιου χαρακτήρα.
10. Τα 300 και πλέον προϊστορικά πήλινα ειδώλια που βρέθηκαν στη νεολιθική θέση Κουτρουλού Μαγούλα Φθιώτιδας -από τους μεγαλύτερους αριθμούς της περιόδου στη νοτιοανατολική Ευρώπη— βρίσκονται στη δέκατη θέση στον κατάλογο του περιοδικού με τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα του 2013.
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η «Θρακική Επετηρίδα» ψηφιοποιήθηκε και ανέβηκε online
Το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών (στο πρώην Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας) του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ήδη από τον Ιανουάριο του 2018 έχει αναρτήσει στο διαδίκτυο, μέσω της ιστοσελίδας του, όλους τους τόμους του περιοδικού Θρακικά (1928-1974) και του Αρχείου του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού (1934-1976). Τα δύο αυτά περιοδικά, που αποτελούν πραγματικό αρχείο της μνήμης, κυρίως του ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης, και πολύτιμο υλικό για κάθε επιστήμονα, ερευνητή και φοιτητή είναι εδώ και οκτώ χρόνια προσβάσιμα και ανοιχτά από παντού στον καθένα και έχουν αποκτήσει μία δεύτερη «ζωή» στον επιστημονικό χώρο. Σε συνέχεια της παραπάνω προσπάθειας, το 2025 με βάση το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής (Μ.Ο.Κ.) και του Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (Μάρτιος 2024-2027), το οποίο υπογράφτηκε από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη στις 27 Μαρτίου 2024 και μεταξύ άλλων προβλέπει την καταγραφή, την καταλογογράφηση και την ψηφιοποίηση των αρχειακών συλλογών (φακέλων, λυτών εγγράφων, φωτογραφιών και πάσης φύσεως τεκμηρίων) του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής με Επιστημονικό Υπεύθυνο τον Επίκουρο Καθηγητή Θανάση Β. Κούγκουλο, ψηφιοποιήθηκε και το επιστημονικό περιοδικό του Μ.Ο.Κ. Θρακική Επετηρίδα (11 τόμοι, 1980-2009).
Διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Εργαστηρίου:
https://he.duth.gr/el/page/ta-periodika-thrakika-arheion-thrakikoy-laografikoy-glossikoy-thisayroy
Η ψηφιοποίηση και η ψηφιακή αναγνώριση του κειμένου του κάθε τόμου ολοκληρώθηκε από ομάδα φοιτητών και φοιτητριών του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας στο πλαίσιο της Πρακτικής Άσκησης. Η Θρακική Επετηρίδα είναι ένα ακόμη εμβληματικό περιοδικό ανθρωπιστικών επιστημών για τη Θράκη που έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα στην έρευνα [Βλ. και Μ. Γ. Βαρβούνης, «Ο “Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής” και η μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού της Θράκης», Erytheia. Revista de estudios bizantinos y neogriegos 38 (2017), σσ. 355-369 (https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6154547)].
Υπενθυμίζουμε ότι δύο άλλα πρωτοποριακά περιοδικά της Θράκης, ιστορικού, λαογραφικού, φιλολογικού και λογοτεχνικού περιεχομένου, έχουν ήδη ψηφιοποιηθεί και αναρτηθεί στο διαδίκτυο από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας:
Θρακικά Χρονικά του Στέφανου Ιωαννίδη (Ξάνθη, 1960-1992): https://www.glossa.edu.gr/periodika/mags/thrakika
Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών
Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας
Π. Tσαλδάρη 1, 691 32 Κομοτηνή
ΙΣΤΟΡΙΑ
Καλαμίτσα: Η παραλία-σύμβολο της Καβάλας μέσα από το χρόνο
Μια ασπρόμαυρη φωτογραφία από τη δεκαετία του 1960 μάς ταξιδεύει στη χρυσή εποχή της Καλαμίτσας και της Καβάλας. Στην εικόνα, η παραλία απλώνεται σχεδόν ανέγγιχτη, με ελάχιστες ή καθόλου ομπρέλες, ενώ πλήθος κόσμου απολαμβάνει το μπάνιο του στα γαλάζια νερά.
Τα τραπεζάκια που διακρίνονται ανήκουν σε παραθαλάσσιες ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης της εποχής, όπως τα «Δενδράκια», η ταβέρνα του Τζώνη, «Ο Πεταλάς», ο «Βασίλης» και το κέντρο “Καλαμίτσα”. Μετά τη δημιουργία της πλαζ του ΕΟΤ, οι περισσότερες επιχειρήσεις έκλεισαν, με ένα μόνο κέντρο να λειτουργεί για λίγα ακόμη χρόνια ως μπιστρό.
Από ιδιωτική ακτή σε τουριστικό προορισμό
Η ιστορία της Καλαμίτσας ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1930, όταν η ακτή τελούσε υπό ιδιωτική διαχείριση, με χωριστές καμπίνες για άνδρες και γυναίκες. Το υψηλό κόστος χρήσης είχε προκαλέσει τότε έντονες αντιδράσεις στους Καβαλιώτες, όπως έχει καταγράψει ο Κώστας Παπακοσμάς.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η παραλία αναπτύχθηκε ως κέντρο αναψυχής, με τα θαλάσσια λουτρά να συνοδεύονται από ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, το κράτος προχώρησε σε απαλλοτριώσεις και χαρακτηρισμό της περιοχής ως τουριστική γη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία λουτρικών εγκαταστάσεων.
Η δικαστική διαμάχη του Δημοσίου με την οικογένεια Όφμαν κατέληξε στην παραχώρηση εκατοντάδων στρεμμάτων στη δυτική Καβάλα, μετατρέποντας γη που είχε δοθεί σε ακτήμονες σε χώρο τουριστικής ανάπτυξης.
Η «νέα εποχή» της Καλαμίτσας
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η τουριστική ανάπτυξη της Καλαμίτσας αποτέλεσε κεντρικό αίτημα του Δήμου Καβάλας και των κατοίκων. Ο ΕΟΤ ανέλαβε την εκτέλεση έργων που άλλαξαν ριζικά την εικόνα της περιοχής, υπό την επίβλεψη του Δήμου.
Το 1984, ο Δήμος ανέλαβε πλήρως τη διαχείριση της ακτής, καταργώντας το εισιτήριο εισόδου, αλλά διατηρώντας εμπορικές δραστηριότητες στα καταστήματα εστίασης. Η συντήρηση και αναβάθμιση των υπηρεσιών καλύφθηκε από το Δημοτικό Ταμείο και ευρωπαϊκά προγράμματα.
Η Καλαμίτσα, από τόπος απλών λουόμενων της δεκαετίας του ’60, εξελίχθηκε σε οργανωμένο τουριστικό πόλο, χωρίς ποτέ να χάσει τη γοητεία και τις μνήμες μιας άλλης, πιο αθώας εποχής.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναμνήσεις μιας πόλης: Η Καβάλα του ’60 μέσα από μια αφίσα
Γράφει ο Κώστας Παπακοσμάς
Με αφορμή μια παλιά διαφημιστική αφίσα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1967 στη Γερμανία, βρέθηκα μπροστά σε μια όμορφη και συγκινητική αναδρομή στην Καβάλα των παιδικών μου χρόνων. Η αφίσα αυτή, που παρουσιάζει την παραλία της πόλης μας με φθινοπωρινό φως και καθημερινές στιγμές, είναι μια ευκαιρία να πούμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στους ανθρώπους που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη και την ιστορία της Καβάλας.
Η φωτογραφία ανήκει στον Νίκο Μαυρογένη, ο σχεδιασμός στον Γ. Μπακαλόπουλο και η εκτύπωση έγινε από το γνωστό τυπογραφείο «Ασπιώτης – ΕΛΚΑ». Στην εικόνα δεσπόζει η παραλία της πόλης, με τα ψαροκάικα αραγμένα στον μόλο, λιγοστούς πάγκους με φρούτα μπροστά από τα ιχθυοπωλεία και τραπεζάκια έξω από τα καφενεία – τα περίφημα «Πλακάκια».
Η αφίσα δείχνει μια Καβάλα διαφορετική, αλλά ζωντανή. Με τα περίπτερα, τη στάση των αστικών μπροστά από την Εμπορική Τράπεζα, την παρουσία των ψαράδων και των μικρών εμπόρων, με τα σπίτια της Παναγίας ακόμα όρθια, τις Καμάρες ορατές και τα λιγοστά πολυώροφα κτίρια.
Με τη βοήθεια αγαπητών φίλων και συμπολιτών, όπως ο Βασίλης Ευστρατίου, ο Παναγιώτης Καλαϊτζής και ο Αργύρης Καλλιανιώτης, προσπαθούμε να «διαβάσουμε» τη φωτογραφία και να εντοπίσουμε σημεία της πόλης που έχουν χαθεί ή αλλάξει. Από την κλινική του Τσοτσοπούλου μέχρι το παλιό Λιμεναρχείο και το Λουτρό της Γραβιάς, κάθε γωνιά της Καβάλας κουβαλάει μνήμες και ιστορίες.
Η προσπάθεια ανάδειξης της τοπικής νεότερης ιστορίας δεν είναι απλώς ένα χόμπι. Είναι μια βαθιά ανάγκη σύνδεσης με τον τόπο μας. Η γνώση της ιστορίας μάς κάνει να αγαπάμε περισσότερο την πόλη μας, να τη σεβόμαστε, να τιμούμε τους προγόνους μας. Και πάνω απ’ όλα, μας δίνει την ευθύνη να την πάμε ένα βήμα μπροστά.
Συνεχίζουμε… δυνατά.
Η αφίσα της Καβάλας αναρτήθηκε από τον Miltiadis Dimitriadis.
Η φωτογραφία πιστοποιεί ότι η Καβάλα ήταν, είναι και θα παραμείνει ένας μοναδικός τόπος, γεμάτος φως, ιστορία και ζωή.
![Γιατροί ΕΟΠΥΥ ΚΑΒΑΛΑΣ](https://www.enanews.gr/uploads/2018/11/giatroi-eopyy.png")
