ΙΣΤΟΡΙΑ
Περιστέρη | Θα μπορούσε να είναι στρατηγός του Μεγαλέξανδρου
Σε εξέλιξη βρίσκεται αυτήν την ώρα, στο κατάμεστο αμφιθέατρο του υπουργείου Πολιτισμού η παρουσίαση των ευρημάτων της ανασκαφής στον Τύμβο Καστά της Αμφίπολης, παρουσία του υπουργού Πολιτισμού Κώστα Τασούλα.
Κατά την έναρξη της εκδήλωσης ο αρχαιολόγος Bασίλειος Λαμπρινουδάκης χαρακτήρισε το μνημείο της Aμφίπολης λαμπρή ψηφίδα στην ιστορία της Eλλάδας. Στη συνέχεια, ο καθηγητής Nικόλαος Σταμπολίδης σημείωσε οτι με την εκδήλωση αυτή ξεκινά ο επιστημονικός διάλογος για το θέμα.
Κατόπιν ο λόγος δόθηκε στην Kατερίνα Περιστέρη, για να παρουσιάσει τις ανασκαφές στον τύμβο Καστά από το 2012 και όπως εξελίχθηκε το 2014.
Περιστέρη | Το πιο δύσκολο τώρα αρχίζει
H κ. Περιστέρη άρχισε την ομιλία της από τις ανασκαφές του 2012, 2013 οι οποίες διερεύνησαν τον περίβολο των 497 μέτρων περιμέτρου και 158,4 μ. διαμέτρου. Παρουσίασε βημα βημα και τις ανασκαφες του 2014 και την αποκάλυψη του τάφου. Κατέληξε λεγοντας ότι ο κιβωτιόσχημος τάφος στο βάθος του τρίτου θαλάμου έφτανε στα 8.9 μέτρα από τον θόλο. Σε αυτόν είχαν παρέμβει όπως είπε βαναυσες χείρες. «Προς το παρόν δεν γνωρίζουμε ποιος ή ποια είναι ο νεκρός», πρόσθεσε.
«Ξέρετε πολύ καλά ότι το πιο δύσκολο τώρα αρχίζει. Είναι η μελέτη που θα μας δώσει τα συμπεράσματα που όλοι περιμένουμε», ανέφερε στην αρχή της παρουσίασης η επικεφαλής των ανασκαφών στον Τύμβο Καστά, συνεχίζοντας:
«Ξεκινήσαμε το 2012 μια μικρή ομάδα με πολύ μεράκι και όρεξη για να δούμε τι συμβαίνει στον λόφο μυστήριο. Ήταν αφημένος για χρόνια, δεν πίστευαν πως είχε να δώσει άλλα πράγματα. Αυτό ήταν ένα έναυσμα για να δούμε τι πραγματικά γίνεται. Οι κάτοικοι μιλούσαν για τον «τάφο της Βασίλισσας». Σκεφτείτε όμως ότι πάντα κάτι έχουν να πουν όσα ακούγονται σε έναν τόπο. Ελπίζαμε να οριοθετήσουμε τον τύμβο γιατί δεν ήταν στρογγυλός μετά από όλα αυτά τα χρόνια και τις ανασκαφές».
‘Ενα δοκάρι, πιθανότατα από το επιστύλιο που βρίσκεται πίσω απο τις Καρυάτιδες, στο ταφικό μνημείο του Καστά στην Αμφίπολη, κατέστρεψε το πρόσωπο της δεξιάς Καρυάτιδας, ανέφερε, μεταξύ αλλων, η Κ. Περιστέρη.
Χίλια και πλέον μέλη απο τη βάση του λέοντος και τον περίβολο εντοπίσθηκαν το 1916 διάσπαρτα όπως είπε ο αρχιτεκτονας Mιχάλης Λεφαντζής. Αναμεσά τους 11 κομματια του γλυπτού του λέοντος σε φραγματα. Εμειναν εκεί μετά απο αποτυχημένη προσπαθεια βρετανών να τα μεταφέρουν στη χώρα τους. Οπως είπε είναι δυνατή η ανασύσταση μέρους του περιβόλου και της βάσης του γλυπτού.
Ενδιαφέρουσες πληροφορίες έδωσε η κα Περιστέρη κατά τις διευκρινιστικές ερωτήσεις των δημοσιογράφων. Μετά τις πιέσεις των δημοσιογράφος η αρχαιολόγος έδωσε στη δημοσιότητα φωτογραφίες του σκελετού, διευκρινίζοντας πως αυτός ήταν πειραγμένος από τυμβωρύχους.
Εκεί, μεταξύ άλλων ανέφερε πως στον χώρο της Αμφίπολης οργίαζε η αρχαιοκαπηλεία, ενώ αρχικά ο περίβολος μπροστά από τα σκαλοπάτια ήταν ανοιχτός και μετά τον έκλεισαν. «Άρα ο τύμβος ήταν κάποτε επισκέψιμος», δήλωσε.
Στις ερωτήσεις αναφορικά με την ταυτότητα του νεκρού δήλωσε: «Υπάρχουν μαρτυρίες από το παρελθόν ότι υπήρχε η πρόθεση του Μεγάλου Αλεξάνδρου για την δημιουργία ενός μεγάλου μνημείου. Η Αμφίπολη ήταν ένα πολύ σημαντικό κέντρο (…) Μέσα στον τύμβο υπήρχε μια σημαντική προσωπικότητα αλλιώς δεν θα έστηναν το λιοντάρι στην κορυφή»
Σχολιάζοντας παλιότερη δήλωσή της πως στην Αμφίπολη είναι θαμμένος Μακεδόνας στρατηγός, τόνισε: «Με ένα λιοντάρι στην κορυφή και ένα τέτοιο τεράστιο μνημείο θα μπορούσε να είναι στρατηγός είχα πει όταν με είχατε ρωτήσει παλιότερα. Όταν βρέθηκε ο σκελετός δεν θα μπορούσε ποτέ ένας αρχαιολόγος να πει αν είναι άνδρας ή γυναίκα. Βρέθηκε σε άσχημη κατάσταση. Εγώ μιλώ με βάση το ίδιο το μνημείο. Είπα ότι όταν υπάρχει ένα λιοντάρι στην κορυφή θα μπορούσε να είναι στρατηγός. Δεν απαντώ σε θεωρίες συνωμοσίας ότι εκεί είναι θαμμένος ο Μέγας Αλέξανδρος», απάντησε η κ. Περιστέρη ενώ όταν ρωτήθηκε για το ενδεχόμενο να ειναι θαμμένος στον τάφο κάποιος απο τη βασιλική οικογένεια των Τημενιδών απάντησε πως «δεν συζητάμε ονόματα».
Κινδύνευε με κατάρρευση ο 4ος θάλαμος
Μνημείο με εσωτερική και εξωτερική επίχωση ήταν κατά τον πολιτικό μηχανικό Δημήτρη Εγγλέζο ο τάφος της Αφίπολης. Εγιναν παρεμβάσεις και υποστυλώσεις, προκειμένου να μην κινδυνεύσει. Η υποστύλωση ήταν παθητική, δηλαδη δεν δημιουργούσε εντάσεις και έγινε με ζωροδικτύωμα σωληνώσεις και ξύλινα στοιχεία.
Ειδικά στον κυρίως ταφικό θάλαμο, όπου η κατάσταση ηταν οριακή, έπεσαν «δέκα τεμάχια σχετικά μεγάλου όγκου».
Ο ομιλητής είπε ακόμη οτι η κατασκευή του ταφικού ορύγματος έγινε πριν από την κατασκευή του τάφου. Ο σεισμός του εβδόμου αιώνα μ.Χ. επέφερε, όπως είπε, μικρή καταπόνηση. Αντίθετα, υπήρξε καταπόνηση απο αποθέσεις προηγούμενων ανασκαφών όπως είπε. Τέλος, ως προς το αν πλημμύρα επέφερε κατάχωση άπάντησε άρνητικα.
Αναφορικά με τις ανασκαφές η κ. Περιστέρη δήλωσε ότι η ανασκαφή του τάφου έχει μόλις τελειώσει, προσθέτοντας ότι ελπίζουν του χρόνου να συνεχίσουν σε άλλο σημείο.
Η ομάδα ανθρωπολόγων που θα ασχοληθεί με τον σκελετό, δεν εχει ακομα αποφασισθεί, είπε η κ. Περιστέρη. Οσο για τη γεωφυσική διασκόπηση, εκτιμάται ότι θα υπαρχουν αποτελέσματα σε δυο με τρεις μηνες.
ΒΡΕΘΗΚΑΝ ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΕΚΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ
Στα κινητά ευρήματα συγκαταλέγονται μελαμβαφή αγγεία (που ίσως κατεβάζουν τη χρονολόγηση του μνημείου, όπως είπε η Τζένη Βελένη) και νομίσματα με το πορτραίτο του Μ. Αλεξάνδρου, άλλα του 2ου αιώνα π.Χ και άλλα του 3ου μ.Χ.
Παρόλα αυτά, η κ. Περιστέρη και οι συνεργατες της απάντησαν σε σκετικές ερωτήσεις πως αυτός δεν μπορεί να είναι ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου
Ανταπόκριση: Αγγελική Κώττη
ΙΣΤΟΡΙΑ
Η «Θρακική Επετηρίδα» ψηφιοποιήθηκε και ανέβηκε online
Το Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ανθρωπιστικών Σπουδών (στο πρώην Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας) του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, ήδη από τον Ιανουάριο του 2018 έχει αναρτήσει στο διαδίκτυο, μέσω της ιστοσελίδας του, όλους τους τόμους του περιοδικού Θρακικά (1928-1974) και του Αρχείου του Θρακικού Λαογραφικού και Γλωσσικού Θησαυρού (1934-1976). Τα δύο αυτά περιοδικά, που αποτελούν πραγματικό αρχείο της μνήμης, κυρίως του ελληνισμού της Ανατολικής Θράκης, και πολύτιμο υλικό για κάθε επιστήμονα, ερευνητή και φοιτητή είναι εδώ και οκτώ χρόνια προσβάσιμα και ανοιχτά από παντού στον καθένα και έχουν αποκτήσει μία δεύτερη «ζωή» στον επιστημονικό χώρο. Σε συνέχεια της παραπάνω προσπάθειας, το 2025 με βάση το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής (Μ.Ο.Κ.) και του Εργαστηρίου Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης (Μάρτιος 2024-2027), το οποίο υπογράφτηκε από τα δύο συμβαλλόμενα μέρη στις 27 Μαρτίου 2024 και μεταξύ άλλων προβλέπει την καταγραφή, την καταλογογράφηση και την ψηφιοποίηση των αρχειακών συλλογών (φακέλων, λυτών εγγράφων, φωτογραφιών και πάσης φύσεως τεκμηρίων) του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής με Επιστημονικό Υπεύθυνο τον Επίκουρο Καθηγητή Θανάση Β. Κούγκουλο, ψηφιοποιήθηκε και το επιστημονικό περιοδικό του Μ.Ο.Κ. Θρακική Επετηρίδα (11 τόμοι, 1980-2009).
Διαθέσιμο στην ηλεκτρονική διεύθυνση του Εργαστηρίου:
https://he.duth.gr/el/page/ta-periodika-thrakika-arheion-thrakikoy-laografikoy-glossikoy-thisayroy
Η ψηφιοποίηση και η ψηφιακή αναγνώριση του κειμένου του κάθε τόμου ολοκληρώθηκε από ομάδα φοιτητών και φοιτητριών του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας στο πλαίσιο της Πρακτικής Άσκησης. Η Θρακική Επετηρίδα είναι ένα ακόμη εμβληματικό περιοδικό ανθρωπιστικών επιστημών για τη Θράκη που έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα στην έρευνα [Βλ. και Μ. Γ. Βαρβούνης, «Ο “Μορφωτικός Όμιλος Κομοτηνής” και η μελέτη της ιστορίας και του πολιτισμού της Θράκης», Erytheia. Revista de estudios bizantinos y neogriegos 38 (2017), σσ. 355-369 (https://dialnet.unirioja.es/servlet/articulo?codigo=6154547)].
Υπενθυμίζουμε ότι δύο άλλα πρωτοποριακά περιοδικά της Θράκης, ιστορικού, λαογραφικού, φιλολογικού και λογοτεχνικού περιεχομένου, έχουν ήδη ψηφιοποιηθεί και αναρτηθεί στο διαδίκτυο από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας:
Θρακικά Χρονικά του Στέφανου Ιωαννίδη (Ξάνθη, 1960-1992): https://www.glossa.edu.gr/periodika/mags/thrakika
Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Σχολή Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών
Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας
Π. Tσαλδάρη 1, 691 32 Κομοτηνή
ΙΣΤΟΡΙΑ
Καλαμίτσα: Η παραλία-σύμβολο της Καβάλας μέσα από το χρόνο
Μια ασπρόμαυρη φωτογραφία από τη δεκαετία του 1960 μάς ταξιδεύει στη χρυσή εποχή της Καλαμίτσας και της Καβάλας. Στην εικόνα, η παραλία απλώνεται σχεδόν ανέγγιχτη, με ελάχιστες ή καθόλου ομπρέλες, ενώ πλήθος κόσμου απολαμβάνει το μπάνιο του στα γαλάζια νερά.
Τα τραπεζάκια που διακρίνονται ανήκουν σε παραθαλάσσιες ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης της εποχής, όπως τα «Δενδράκια», η ταβέρνα του Τζώνη, «Ο Πεταλάς», ο «Βασίλης» και το κέντρο “Καλαμίτσα”. Μετά τη δημιουργία της πλαζ του ΕΟΤ, οι περισσότερες επιχειρήσεις έκλεισαν, με ένα μόνο κέντρο να λειτουργεί για λίγα ακόμη χρόνια ως μπιστρό.
Από ιδιωτική ακτή σε τουριστικό προορισμό
Η ιστορία της Καλαμίτσας ξεκινά ήδη από τη δεκαετία του 1930, όταν η ακτή τελούσε υπό ιδιωτική διαχείριση, με χωριστές καμπίνες για άνδρες και γυναίκες. Το υψηλό κόστος χρήσης είχε προκαλέσει τότε έντονες αντιδράσεις στους Καβαλιώτες, όπως έχει καταγράψει ο Κώστας Παπακοσμάς.
Στις δεκαετίες που ακολούθησαν, η παραλία αναπτύχθηκε ως κέντρο αναψυχής, με τα θαλάσσια λουτρά να συνοδεύονται από ταβέρνες και κέντρα διασκέδασης. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, το κράτος προχώρησε σε απαλλοτριώσεις και χαρακτηρισμό της περιοχής ως τουριστική γη, ανοίγοντας τον δρόμο για τη δημιουργία λουτρικών εγκαταστάσεων.
Η δικαστική διαμάχη του Δημοσίου με την οικογένεια Όφμαν κατέληξε στην παραχώρηση εκατοντάδων στρεμμάτων στη δυτική Καβάλα, μετατρέποντας γη που είχε δοθεί σε ακτήμονες σε χώρο τουριστικής ανάπτυξης.
Η «νέα εποχή» της Καλαμίτσας
Στις αρχές της δεκαετίας του 1970, η τουριστική ανάπτυξη της Καλαμίτσας αποτέλεσε κεντρικό αίτημα του Δήμου Καβάλας και των κατοίκων. Ο ΕΟΤ ανέλαβε την εκτέλεση έργων που άλλαξαν ριζικά την εικόνα της περιοχής, υπό την επίβλεψη του Δήμου.
Το 1984, ο Δήμος ανέλαβε πλήρως τη διαχείριση της ακτής, καταργώντας το εισιτήριο εισόδου, αλλά διατηρώντας εμπορικές δραστηριότητες στα καταστήματα εστίασης. Η συντήρηση και αναβάθμιση των υπηρεσιών καλύφθηκε από το Δημοτικό Ταμείο και ευρωπαϊκά προγράμματα.
Η Καλαμίτσα, από τόπος απλών λουόμενων της δεκαετίας του ’60, εξελίχθηκε σε οργανωμένο τουριστικό πόλο, χωρίς ποτέ να χάσει τη γοητεία και τις μνήμες μιας άλλης, πιο αθώας εποχής.
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αναμνήσεις μιας πόλης: Η Καβάλα του ’60 μέσα από μια αφίσα
Γράφει ο Κώστας Παπακοσμάς
Με αφορμή μια παλιά διαφημιστική αφίσα του Ελληνικού Οργανισμού Τουρισμού που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1967 στη Γερμανία, βρέθηκα μπροστά σε μια όμορφη και συγκινητική αναδρομή στην Καβάλα των παιδικών μου χρόνων. Η αφίσα αυτή, που παρουσιάζει την παραλία της πόλης μας με φθινοπωρινό φως και καθημερινές στιγμές, είναι μια ευκαιρία να πούμε ένα μεγάλο «ευχαριστώ» στους ανθρώπους που διατηρούν ζωντανή τη μνήμη και την ιστορία της Καβάλας.
Η φωτογραφία ανήκει στον Νίκο Μαυρογένη, ο σχεδιασμός στον Γ. Μπακαλόπουλο και η εκτύπωση έγινε από το γνωστό τυπογραφείο «Ασπιώτης – ΕΛΚΑ». Στην εικόνα δεσπόζει η παραλία της πόλης, με τα ψαροκάικα αραγμένα στον μόλο, λιγοστούς πάγκους με φρούτα μπροστά από τα ιχθυοπωλεία και τραπεζάκια έξω από τα καφενεία – τα περίφημα «Πλακάκια».
Η αφίσα δείχνει μια Καβάλα διαφορετική, αλλά ζωντανή. Με τα περίπτερα, τη στάση των αστικών μπροστά από την Εμπορική Τράπεζα, την παρουσία των ψαράδων και των μικρών εμπόρων, με τα σπίτια της Παναγίας ακόμα όρθια, τις Καμάρες ορατές και τα λιγοστά πολυώροφα κτίρια.
Με τη βοήθεια αγαπητών φίλων και συμπολιτών, όπως ο Βασίλης Ευστρατίου, ο Παναγιώτης Καλαϊτζής και ο Αργύρης Καλλιανιώτης, προσπαθούμε να «διαβάσουμε» τη φωτογραφία και να εντοπίσουμε σημεία της πόλης που έχουν χαθεί ή αλλάξει. Από την κλινική του Τσοτσοπούλου μέχρι το παλιό Λιμεναρχείο και το Λουτρό της Γραβιάς, κάθε γωνιά της Καβάλας κουβαλάει μνήμες και ιστορίες.
Η προσπάθεια ανάδειξης της τοπικής νεότερης ιστορίας δεν είναι απλώς ένα χόμπι. Είναι μια βαθιά ανάγκη σύνδεσης με τον τόπο μας. Η γνώση της ιστορίας μάς κάνει να αγαπάμε περισσότερο την πόλη μας, να τη σεβόμαστε, να τιμούμε τους προγόνους μας. Και πάνω απ’ όλα, μας δίνει την ευθύνη να την πάμε ένα βήμα μπροστά.
Συνεχίζουμε… δυνατά.
Η αφίσα της Καβάλας αναρτήθηκε από τον Miltiadis Dimitriadis.
Η φωτογραφία πιστοποιεί ότι η Καβάλα ήταν, είναι και θα παραμείνει ένας μοναδικός τόπος, γεμάτος φως, ιστορία και ζωή.
![Γιατροί ΕΟΠΥΥ ΚΑΒΑΛΑΣ](https://www.enanews.gr/uploads/2018/11/giatroi-eopyy.png")
