Οι ιδρυτές μέτοχοι της Energean, δηλαδή o Στάθης Τοπούζογλου και εγώ, διατηρούμε συνδυαστικά το μεγαλύτερο μετοχικό σχήμα στην εταιρεία, οπότε παραμένει αναλλοίωτο το ελληνικό DNA της. Θεσμικοί επενδυτές όπως η αμερικανική Third Point, που παραμένει μέτοχός μας με 16%, αλλά και οι άλλοι ξένοι θεσμικοί με την εξαγορά της Edison E&P βλέπουν μία πολύ μεγαλύτερη διασπορά στο χαρτοφυλάκιο της Energean και μια συνεχόμενη ανάπτυξη. Η υπό συζήτηση εξαγορά από εμάς του 30% που κατέχει η Kerogen Capital στην Energean Israel θα δώσει ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στα αναπτυξιακά μας σχέδια στην Ανατολική Μεσόγειο και θα μας επιτρέψει να αποδώσουμε συντομότερα μερίσματα στους επενδυτές που μας έχουν εμπιστευθεί. Θα θέλαμε να επενδύσουμε στην Ελλάδα στην έρευνα για υδρογονάνθρακες, στη διατήρηση στη ζωή του κοιτάσματος του Πρίνου, στην Υπόγεια Αποθήκη Φυσικού Αερίου στην Καβάλα, στη δέσμευση και αποθήκευση ρύπων διοξειδίου του άνθρακα και να πετύχουμε και στην Ελλάδα να δημιουργήσουμε υπεραξία στους μετόχους μας και νέες θέσεις εργασίας, πάντα με απόλυτο σεβασμό στο περιβάλλον και σε στενή συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες, αλλά φοβάμαι ότι η Ελλάδα θα μείνει πίσω. Χαρακτηριστικά αναφέρω ότι το έργο της υπόγειας αποθήκης, που είναι έργο πνοής για τον Πρίνο αλλά και τη χώρα, το συζητούμε εδώ και 10 σχεδόν χρόνια! Πρέπει να γίνει κατανοητό ότι οι μέτοχοι της Energean αναμένουν από εμάς αποτελέσματα, μερίσματα και συνεχή αύξηση της αξίας της μετοχής και όχι ατέρμονες συζητήσεις.

Τονίζω ότι για τους ξένους θεσμικούς επενδυτές δεν υπάρχει καμία συναισθηματική αξία, αν μια επένδυση γίνει στην Ελλάδα ή αλλού. Προσωπικά ως Έλληνας νιώθω ότι ο ελληνισμός μόνο κέρδος έχει από το να παρακολουθήσει και να στηρίξει, όπου χρειάζεται, επιχειρήσεις σαν την Energean, οι οποίες εξάγουν τεχνογνωσία και δημιουργούν προστιθέμενη αξία για την οικονομία και αποτελούν ουσιαστικά και πρεσβευτές της οικονομικής διπλωματίας. Αυτό είναι προφανές ότι έγινε αντιληπτό από την ελληνική κυβέρνηση, όπως δείχνει η υπογραφή Επιστολής Πρόθεσης με τη ΔΕΠΑ για την προμήθεια 2 δισ. κυβικών μέτρων αερίου τον χρόνο από τα κοιτάσματά μας στο Ισραήλ, η οποία και είναι η πρώτη εμπορική συμφωνία που έχει υπογραφεί σε οποιαδήποτε χώρα, στο πλαίσιο του project για τον αγωγό East Med.

ΕΡ.: Το brand της Edison E&P θα αλλάξει; Ποιο είναι το μέλλον των εργαζομένων που απασχολούνται στην εταιρεία;

Το brand Edison E&P παύει να υφίσταται και τονίζω ότι αυτό αφορά την έρευνα και παραγωγή υδρογονανθράκων, όλα τα assets της οποίας περνούν κάτω από το brand της Energean. Στον όμιλό μας έρχονται περισσότεροι από 200 εργαζόμενοι σε 4 χώρες, κυρίως σε Ιταλία και Αίγυπτο, και έχει συμφωνηθεί η διατήρηση του σημερινού status για τους επόμενους 18 μήνες τουλάχιστον. Το επόμενο μεγάλο στοίχημα για εμάς είναι η ομαλή, αποτελεσματική και δημιουργική για τον όμιλο, τους μετόχους και τους εργαζομένους ένταξη του νέου ανθρώπινου δυναμικού. Έχουμε καταλήξει η τεχνική βάση της Energean να είναι πλέον το Μιλάνο, η παραγωγική θα είναι, προφανώς, το Ισραήλ και η Αίγυπτος, και η διοικητική, το Λονδίνο και η Αθήνα.

ΕΡ.: Από τα δικαιώματα έρευνας κι εκμετάλλευσης της νεοαποκτηθείσας εταιρείας αλλά και από τις ενεργές δραστηριότητές της, ποιες είναι οι προτεραιότητές σας;

Το πιο σημαντικό παραγωγικό asset είναι τα κοιτάσματα του Abu Qir, που βρίσκονται στη θαλάσσια περιοχή της Αλεξάνδρειας και δίνουν μια από τις μεγαλύτερες παραγωγές αερίου στην Αίγυπτο, της τάξης των 40 χιλιάδων βαρελιών πετρελαίου ημερησίως. Στόχος μας είναι με διάφορες τεχνικές παρεμβάσεις να ενισχύσουμε περαιτέρω την παραγωγική βάση από τη συγκεκριμένη περιοχή. Στην Αίγυπτο, επίσης, υπάρχει ένα πολύ σημαντικό αναπτυξιακό project στο block North El Amriya & North Idku για το οποίο είμαστε σε συνεννόηση με την αιγυπτιακή κυβέρνηση, ώστε να προχωρήσουμε στη λήψη της τελικής επενδυτικής απόφασης που ανέρχεται σε $230 εκατ. Στην Ιταλία, υπάρχουν περί τις 40 άδειες που δίνουν παραγωγή, πολλές εκ των οποίων χρειάζονται σημαντικές παρεμβάσεις για να διατηρηθούν -και εδώ έρχεται η επιλογή της ιταλικής κυβέρνησης στο μέλλον, αν δηλαδή θα επιτρέψει να προχωρήσουν επενδύσεις στον τομέα των υδρογονανθράκων με προφανή ευεργετικά αποτελέσματα για την οικονομία. Στο κομμάτι αυτό έχουμε τη στήριξη των συνδικάτων της Ιταλίας, με τα οποία έχουμε υπογράψει και ένα Πρωτόκολλο Βιομηχανικών Σχέσεων, ενώ για τη χώρα είναι ιδιαίτερα σημαντική και η προοπτική ανάπτυξης του κοιτάσματος Cassiopea στην περιοχή Ibleo, νότια της Σικελίας, στο οποίο Operator είναι η ΕΝΙ ενώ εμείς συμμετέχουμε με 40%.

Περαιτέρω ανάπτυξη μπορεί να έρθει στο μέλλον και από τα κοιτάσματα φυσικού αερίου Izabella και Irean στην Κροατία αλλά και από το κοίτασμα Glengorm στο Ηνωμένο Βασίλειο στη Βόρεια Θάλασσα, όπου ο Operator, η κινεζική CNOOC, έχει ξεκινήσει τη διαδικασία των επιβεβαιωτικών γεωτρήσεων σε μια ανακάλυψη που είναι η μεγαλύτερη της τελευταίας δεκαετίας για το Ηνωμένο Βασίλειο όπως είπαμε και προηγουμένως.

Στο υπόλοιπο χαρτοφυλάκιο, η απόλυτη προτεραιότητα είναι η ολοκλήρωση με ασφάλεια και εντός προϋπολογισμού και χρονοδιαγραμμάτων ολοκλήρωση του project ανάπτυξης του κοιτάσματος φυσικού αερίου Karish στο Ισραήλ, το οποίο πλέον έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό μεγαλύτερο του 85%, με στόχο έναρξη παραγωγής στο δ’ τρίμηνο του 2021, ενώ άμεσα πρόκειται να πάρουμε και την τελική επενδυτική απόφαση για την ανάπτυξη του κοιτάσματος Karish North, το οποίο θα μπει στην παραγωγή το 2023. Στάθηκα στο θέμα της ασφάλειας, γιατί είναι κορυφαία προτεραιότητα για εμάς και προφανώς νιώθουμε μεγάλη ικανοποίηση από εξελίξεις όπως η πρόσφατη βράβευση του project Karish με Αριστείο Ασφάλειας από την κυβέρνηση της Σιγκαπούρης, καθώς στην κατασκευή και τοποθέτηση του εξοπλισμού του FPSO “Energean Power” στο ναυπηγείο Admiralty συμπληρώθηκαν 5,5 εκατ. εργατοώρες χωρίς οποιοδήποτε εργατικό ατύχημα.

ΕΡ.: Συμμετοχές επίσης της Edison E&P στο ελληνικό upstream περνάνε στην Energean. Ποιο είναι το πλάνο σας, τα επόμενα βήματα σε αυτά τα «οικόπεδα»;

Κατ’ αρχάς σε σχέση με το Block 2 στο Ιόνιο, με την πρόσφατη εξαγορά του μεριδίου της Total, έχουμε το 75% και είμαστε και Operators. Είναι μια ενδιαφέρουσα προοπτική για έρευνα, ειδικά εάν συνδυαστεί με το γεγονός ότι συνορεύει με block στην ιταλική θάλασσα που έρχεται από τo χαρτοφυλάκιο της Edison E&P. Η άλλη συμμετοχή μας είναι το 50% στον Δυτικό Πατραϊκό, όπου Operator είναι ο όμιλος των Ελληνικών Πετρελαίων, με τον οποίο σταθμίζονται τα επόμενα βήματα. Είναι πάντως παρά πολύ σημαντικό για τις κυβερνήσεις της περιοχής να ξεκαθαρίσουν τις πολιτικές που θα ακολουθήσουν στον τομέα των υδρογονανθράκων: θα πάμε στο μοντέλο του Ισραήλ, το οποίο πριν από μια δεκαετία απλώς έκανε εισαγωγές ενέργειας και τώρα εξελίσσεται σε έναν από τους πλέον σημαντικούς παραγωγούς αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, ή θα αποφασίσουμε τους υδρογονάνθρακες που χρειαζόμαστε να τους εισάγουμε, με ό,τι αυτό συνεπάγεται ως προς τις προοπτικές ανάπτυξης της οικονομίας, της απασχόλησης αλλά και τον γεωπολιτικό ρόλο μιας χώρας στην Ανατολική Μεσόγειο; Για μας η απάντηση είναι προφανής.

• Η βιομηχανία παραγωγής υδρογονανθράκων μπορεί να ηγηθεί στην ενεργειακή μετάβαση

ΕΡ.: Κύριε Ρήγα, είστε χρόνια στην πετρελαϊκή βιομηχανία. Ο κλάδος της έρευνας κι εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων έχει μέλλον, με αφορμή τις αλλαγές που δρομολογούνται από το Green Deal της Ε.Ε.; Ποιες είναι οι κινήσεις της Energean στο κομμάτι της πράσινης ενέργειας;

Είναι δύο πολύ καλές ερωτήσεις και, ξεκινώντας από την πρώτη, η απάντηση είναι ανεπιφύλακτα ναι. Τα ορυκτά καύσιμα θα εξακολουθήσουν τουλάχιστον για τα επόμενα τριάντα χρόνια να διαδραματίζουν βασικό ρόλο στην κάλυψη της ζήτησης πρωτογενούς ενέργειας σε όλο τον κόσμο, με το βάρος να περνά όλο και περισσότερο στο φυσικό αέριο και με το πετρέλαιο αλλά και, κυρίως, τον άνθρακα να υποχωρούν. Αυτό τουλάχιστον δείχνουν οι εκτιμήσεις όλων των οίκων και των αναλυτών, αυτό ισχύει και για την περιοχή στην οποία δραστηριοποιούμαστε, την Ανατολική Μεσόγειο. Και για να μην πάμε μακριά, βλέπετε τη μεγάλη αύξηση κατανάλωσης φυσικού αερίου στη χώρα μας, η οποία αναμένεται γύρω στα 6 δισ. κυβικά μέτρα αερίου φέτος και οι εκτιμήσεις τη θέλουν να κινείται προς τα 10 δισ. τα επόμενα χρόνια. Άρα το αέριο θα είναι εδώ, θα υπάρχει ζήτηση και όσο θα υπάρχει ζήτηση, θα υπάρχουν και projects που μπαίνουν σε φάση ανάπτυξης και, παράλληλα, θα χρηματοδοτούνται. Αυτό είναι κάτι που οφείλω να πω το αντιληφθήκαμε πολύ έγκαιρα -θα έλεγα, πριν γίνει πιεστική η απαίτηση για φιλικότερες μορφές ενέργειας διεθνώς- και το δείχνει αυτό η στροφή μας στο φυσικό αέριο με την εξαγορά των κοιτασμάτων Karish και Tanin στο Ισραήλ πριν από 4 χρόνια. Το Karish μπήκε ήδη σε ανάπτυξη, θα μπει και το Karish North, το οποίο ανακαλύψαμε το 2019 και είναι χαρακτηριστικό ότι ήδη έχουμε υπογράψει συμβόλαια με ηλεκτροπαραγωγούς και μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές για να τους πουλήσουμε περίπου 100 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου σε βάθος 15ετίας, αρχής γενομένης από το τέταρτο τρίμηνο του 2021. Μιλάμε για περίπου 20 αγορές σαν την ελληνική ή, μιας και είναι επίκαιρο το θέμα, για 100 υπόγειες αποθήκες σαν κι αυτή που σχεδιάζεται στη Νότια Καβάλα.

Σε ό,τι αφορά τώρα τη δεύτερη ερώτηση, κατ’ αρχάς να θυμίσω ότι ήμασταν η πρώτη ανεξάρτητη εταιρεία υδρογονανθράκων στον κόσμο που δεσμεύθηκε για μηδενικούς συνολικά ρύπους το 2050. Και έχουμε ξεκινήσει να υλοποιούμε αυτήν τη δέσμευση: συμφωνήσαμε πρόσφατα με τη ΔEΗ το 100% της ηλεκτρικής ενέργειας που χρειάζονται οι εγκαταστάσεις μας στον Πρίνο και στην Καβάλα να προέρχεται από ανανεώσιμη ενέργεια. Ο Πρίνος γίνεται «πράσινος», αποφεύγουμε με αυτόν τον τρόπο την έκλυση 25.000 τόνων διοξειδίου του άνθρακα ενώ μειώνουμε κατά 45% τους εκπεμπόμενους ρύπους στο πλαίσιο του Scope 1 και του Scope 2. Με την προσθήκη της παραγωγής από Αίγυπτο και Ιταλία και, εν συνεχεία, την έναρξη παραγωγής από τα κοιτάσματα στο Ισραήλ φτάνουμε το 2022 σε μείωση κατά 70% σε σχέση με το 2019, που ήταν το έτος αναφοράς. Άρα, είμαστε σε έναν πολύ καλό δρόμο. Επιπλέον, παλαιά κοιτάσματα όπως ο Πρίνος αλλά και αρκετά κοιτάσματά μας στην Ιταλία προσφέρονται για την εφαρμογή τεχνικών επανεισπίεσης των ρύπων και αποφυγής έκλυσής τους στην ατμόσφαιρα καθώς και για σχέδια αποθήκευσης ρύπων. Το βασικό μας σλόγκαν είναι ότι «Κάνουμε πράξη την ενεργειακή μετάβαση στη Μεσόγειο» και νομίζω ότι όλα τα παραπάνω είναι απτά παραδείγματα. Και, φυσικά, δικαίωση της στρατηγικής μας αποτελούν εξελίξεις όπως η προ ημερών βράβευση από τον Petroleum Economist με το βραβείο για την καλύτερη Στρατηγική για την Ενεργειακή Μετάβαση (Transition Economist Strategy of the Year) για το 2020.

• Ο Πρίνος δεν μπορεί να διατηρηθεί σε λειτουργία όπως είναι σήμερα

ΕΡ.: Δεν θα μπορούσα, λοιπόν, να μη σας ρωτήσω και για το ποια θα είναι η θέση του Πρίνου σε όλο αυτό το χαρτοφυλάκιο της Energean. Η εκμετάλλευση των κοιτασμάτων της Καβάλας ήταν το ορμητήριο της επέκτασης της εταιρείας. Πού βρίσκεται η υπόθεση της διάσωσης της δραστηριότητας;

Από τον Πρίνο ξεκινήσαμε πριν από 13 χρόνια, είναι μέρος της ιστορίας μας, είμαστε μέρος της καθημερινότητας της Καβάλας και της Θάσου, δημιουργώντας προϊόν της τάξης των 12 εκατ. ευρώ κάθε χρόνο στην τοπική οικονομία και τολμώ να πω ότι, λόγω των ελληνικών καταβολών που έχει η εταιρεία, του δίνουμε πολύ μεγαλύτερη έμφαση από αυτή που θα αναλογούσε με βάση τη συμμετοχή του στα μεγέθη του ομίλου. Ο Πρίνος αντιπροσωπεύει πλέον μόνο το 12% των αποθεμάτων και το 4% της ετήσιας παραγωγής του ομίλου. Με την έναρξη δε της παραγωγής από το Ισραήλ, ο Πρίνος θα δίνει το 2 με 2,5% της παραγωγής ακόμα και αν ολοκληρωθεί η επένδυση στο κοίτασμα Εψιλον. Ο Πρίνος, μετά και το καταλυτικό χτύπημα που δέχθηκε από την κρίση λόγω της πανδημίας του κορωνοϊού, δεν είναι δυνατό να συνεχίσει να υπάρχει όπως είναι σήμερα, καμία εταιρεία στον κόσμο δεν μπορεί να σωρεύει συνεχείς ζημιές από κάποια δραστηριότητα. Η Energean έχει επενδύσει περί τα 500 εκατ. δολάρια από το 2009 ως και πέρσι, ενώ τους τελευταίους 14-15 μήνες έχουμε καταβάλει πάνω από 120 εκατ. μόνο και μόνο για να μην κλείσει ο Πρίνος, χαθούν δουλειές και υπάρξουν τεράστιες συνέπειες για την τοπική οικονομία. Ο Πρίνος χρειάζεται άμεσα οικονομική ενίσχυση για να ολοκληρωθεί η επένδυση στο κοίτασμα Έψιλον, ριζική αναδιάρθρωση και εξορθολογισμό της λειτουργίας του και, βέβαια, νέα projects όπως η Υπόγεια Αποθήκη. Όλα αυτά αποτελούν μονόδρομο για να κρατηθεί σε λειτουργία, η ελληνική κυβέρνηση το γνωρίζει και έχει τοποθετηθεί και δημοσίως θετικά. Αναμένουμε να υπάρξει άμεσο αποτέλεσμα στις συζητήσεις με τις αρμόδιες ευρωπαϊκές υπηρεσίες, γιατί κάθε μέρα που περνά, το αδιέξοδο γίνεται όλο και πιο έντονο.