Το Ιράν ξεκαθαρίζει ότι δεν σκοπεύει να επιτρέψει στη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας να επιθεωρήσει πυρηνικές εγκαταστάσεις που βομβαρδίστηκαν από το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η τοποθέτηση της Τεχεράνης έρχεται μετά τις δηλώσεις του Αμερικανού αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς, ο οποίος υποστήριξε ότι το Ιράν είχε δεχθεί να προσκαλέσει επιθεωρητές της IAEA, χαρακτηρίζοντας την εξέλιξη σημαντικό βήμα προς την αποπυρηνικοποίηση.

Το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών διέψευσε την αμερικανική εκδοχή, με τον εκπρόσωπό του Εσμαΐλ Μπαγαΐ να δηλώνει ότι δεν υπήρξε συνάντηση με τον γενικό διευθυντή της IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, ούτε προβλέπεται επιθεώρηση των εγκαταστάσεων που επλήγησαν.

Την ίδια θέση εξέφρασε και ο πρεσβευτής του Ιράν στον ΟΗΕ στη Γενεύη, Αλί Μπαχρέινι, τονίζοντας ότι είναι πρόωρο να τεθούν τέτοια ζητήματα, καθώς ανήκουν σε επόμενη φάση της διαδικασίας που προβλέπει το μνημόνιο συμφωνίας.

Η Τεχεράνη επικαλείται λόγους ασφαλείας για να αρνηθεί την πρόσβαση στις βομβαρδισμένες πυρηνικές εγκαταστάσεις, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται το Φορντό, η Νατάνζ και το Ισπαχάν.

Το Ιράν είχε διακόψει τη συνεργασία του με την IAEA τον Ιούλιο του 2025, κατηγορώντας τον οργανισμό ότι δεν καταδίκασε τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις. Αργότερα, τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους, συμφώνησε σε νέο πλαίσιο συνεργασίας, επιτρέποντας επισκέψεις επιθεωρητών σε ορισμένες εγκαταστάσεις, όπως το Μπουσέρ.

Ωστόσο, η πρόσβαση στα βομβαρδισμένα τμήματα του πυρηνικού προγράμματος παραμένει αποκλεισμένη, με την ιρανική διπλωματία να επιμένει ότι δεν υπάρχει σχετικό πρωτόκολλο που να προβλέπει τέτοιες επιθεωρήσεις.

Νέα ερωτήματα προκαλεί η μαρτυρία Αμερικανού πιλότου F-15, ο οποίος φέρεται να περιέγραψε στις υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ την παρουσία πολλαπλών ιρανικών drones που κινούνταν συντονισμένα στον αέρα, σε σχηματισμό που θύμιζε «μέδουσα».

Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το CNN, ο πιλότος, ο οποίος διασώθηκε από ειδικές δυνάμεις μετά την κατάρριψη του μαχητικού του πάνω από το Ιράν τον Απρίλιο, ανέφερε ότι λίγο πριν εκτιναχθεί είδε δεκάδες drones να αιωρούνται και να κινούνται σαν ενιαίο σύστημα.

Πηγές με γνώση της υπόθεσης περιέγραψαν την εικόνα ως ιδιαίτερα ασυνήθιστη, κάνοντας λόγο για drones που έμοιαζαν να είναι συνδεδεμένα μεταξύ τους, με μικρότερα μη επανδρωμένα αεροσκάφη να κινούνται χαμηλότερα, σαν «πόδια» του σχηματισμού.

Η μαρτυρία έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην αμερικανική κοινότητα πληροφοριών, χωρίς μέχρι στιγμής να υπάρχει σαφές συμπέρασμα για το τι ακριβώς είδε ο πιλότος ή αν ο σχηματισμός σχετίζεται άμεσα με την κατάρριψη του F-15.

Στο αεροσκάφος επέβαιναν δύο μέλη πληρώματος. Ο πιλότος διασώθηκε λίγες ώρες μετά την εκτίναξη, ενώ ο αξιωματικός οπλικών συστημάτων εντοπίστηκε αργότερα, αφού κατάφερε να διαφύγει στα βουνά για περισσότερο από μία ημέρα.

Οι υπηρεσίες πληροφοριών εξετάζουν με επιφυλακτικότητα την περιγραφή του πιλότου, καθώς είχε υποστεί διάσειση κατά την πτώση, γεγονός που δυσκολεύει την πλήρη επιβεβαίωση των όσων ανέφερε.

Η περιγραφή παραπέμπει, σύμφωνα με ειδικούς, σε τεχνολογία συντονισμένης λειτουργίας πολλαπλών drones, γνωστή ως «meshed networking», η οποία επιτρέπει σε πολλά μη επανδρωμένα αεροσκάφη να κινούνται και να επιχειρούν ως ένα ενιαίο σύστημα.

Η πιθανότητα το Ιράν να έχει αναπτύξει ή αποκτήσει τέτοιου είδους δυνατότητες προκαλεί ανησυχία στην Ουάσινγκτον, καθώς θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τα δεδομένα στον πόλεμο με drones στη Μέση Ανατολή.

Αμερικανικές εκτιμήσεις αναφέρουν ότι η Τεχεράνη έχει ενισχύσει τα τελευταία χρόνια το πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών της, πιθανώς με τεχνολογική υποστήριξη από τρίτες χώρες.

Παρότι η τεχνολογία τέτοιων δικτύων μπορεί να έχει και ειρηνικές εφαρμογές, η στρατιωτική χρήση της σε συντονισμένες επιθέσεις προκαλεί αυξανόμενη ανησυχία στις Ηνωμένες Πολιτείες και στους συμμάχους τους.

Την ανάγκη να ενισχύσει το Ισραήλ την εγχώρια παραγωγή οπλικών συστημάτων και να μειώσει την εξάρτησή του από τις Ηνωμένες Πολιτείες υπογράμμισε ο Μπενιαμίν Νετανιάχου.

Μιλώντας σε εφέδρους αξιωματικούς στη Δυτική Όχθη, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τόνισε ότι η χώρα πρέπει να αποκτήσει ανεξάρτητη παραγωγική δυνατότητα στον τομέα της άμυνας.

Ο Νετανιάχου αναγνώρισε τη σημασία της αμερικανικής στήριξης προς το Ισραήλ, επισημαίνοντας όμως ότι οι σημερινές συνθήκες επιβάλλουν τη δημιουργία ενός αυτόνομου συστήματος παραγωγής όπλων.

Όπως ανέφερε, το Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπο με το Ιράν και τους συμμάχους του και η μελλοντική του θέση θα εξαρτηθεί από την ισχύ που θα καταφέρει να οικοδομήσει τα επόμενα χρόνια.

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός σημείωσε ότι η κυβέρνησή του επιδιώκει να ενισχύσει την εγχώρια αμυντική βιομηχανία, να ενσωματώσει περισσότερη τεχνολογία και να εκπαιδεύσει νέες γενιές στρατιωτικών διοικητών.

Οι δηλώσεις του έρχονται σε μια περίοδο αυξανόμενης συζήτησης για το μέλλον της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας προς το Ισραήλ και για το αν η εξάρτηση από την Ουάσινγκτον περιορίζει την επιχειρησιακή ευελιξία του Τελ Αβίβ.

Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, είχε επισημάνει πρόσφατα ότι μεγάλο μέρος των αμυντικών συστημάτων που προστατεύουν το Ισραήλ είναι αμερικανικής προέλευσης και χρηματοδότησης.

Σύμφωνα με αξιωματούχους των δύο χωρών, οι συνομιλίες για το νέο δεκαετές πλαίσιο αμυντικής συνεργασίας αποσκοπούν στη σταδιακή μετάβαση από το μοντέλο της βοήθειας σε μια πιο ισορροπημένη στρατηγική εταιρική σχέση.