Πιθανά Σενάρια Σύγκρουσης Ιράν – ΗΠΑ

Το γεωπολιτικό θερμόμετρο στη Μέση Ανατολή ανεβαίνει επικίνδυνα. Μετά την υπόσχεση για σφοδρά αντίποινα κατά του Ισραήλ, το Ιράν φαίνεται να στρέφει πλέον τα πυρά του και προς τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, προκαλώντας διεθνή ανησυχία. Το BBC παρουσιάζει πιθανά σενάρια που ενδέχεται να διαμορφώσουν τις εξελίξεις σε μια από τις πιο ασταθείς γωνιές του πλανήτη.

1. Η εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών

Το Ιράν θεωρεί ότι οι ΗΠΑ έπαιξαν ρόλο –έστω έμμεσα– στην ισραηλινή επίθεση. Παρότι η Ουάσινγκτον απορρίπτει κάθε τέτοια σύνδεση, η Τεχεράνη απειλεί πλέον ανοιχτά αμερικανικούς στόχους στη Μέση Ανατολή. Στρατιωτικές βάσεις στον Περσικό Κόλπο, διπλωματικές αποστολές και ειδικές δυνάμεις στο Ιράκ βρίσκονται εν δυνάμει στο στόχαστρο.

Η απομάκρυνση αμερικανικού προσωπικού από την περιοχή προδίδει τον φόβο μιας επικείμενης επίθεσης. Αν ένας Αμερικανός πολίτης ή στρατιώτης σκοτωθεί σε τέτοια ενέργεια, οι ΗΠΑ –ανεξαρτήτως διοίκησης– ίσως αναγκαστούν να απαντήσουν στρατιωτικά.

Αξίζει να σημειωθεί ότι μόνο οι ΗΠΑ διαθέτουν την ικανότητα να καταστρέψουν υπόγειες ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, όπως το εργοστάσιο στο Fordo. Εάν το Ιράν κινηθεί επιθετικά, μια αμερικανική εμπλοκή φαντάζει ολοένα και πιο πιθανή — και ενδέχεται να πυροδοτήσει μια σύγκρουση ευρείας κλίμακας.

2. Η εμπλοκή των κρατών του Κόλπου

Αν το Ιράν αδυνατεί να πλήξει άμεσα το Ισραήλ, μπορεί να στραφεί προς πιο ευάλωτους στόχους, όπως πετρελαϊκές εγκαταστάσεις ή αμερικανικές βάσεις στο Κατάρ, τα ΗΑΕ ή τη Σαουδική Αραβία. Υπενθυμίζεται ότι το 2019 η Τεχεράνη κατηγορήθηκε για επίθεση σε διυλιστήρια της Aramco, ενώ το 2022, οι φιλοϊρανοί Χούθι έπληξαν στόχους στα Εμιράτα.

Παρά τις προσπάθειες εξομάλυνσης στις σχέσεις Ιράν-Κόλπου τα τελευταία χρόνια, αυτές οι χώρες –είτε λόγω φιλοξενίας αμερικανικών βάσεων είτε λόγω διακριτικής στήριξης στο Ισραήλ– ενδέχεται να πληρώσουν το τίμημα.

3. Η αποτυχία περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν

Αν οι επιθέσεις του Ισραήλ αποτύχουν να πλήξουν κρίσιμες πυρηνικές εγκαταστάσεις, τότε το Ιράν μπορεί να επισπεύσει την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων. Με 400 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου κατά 60%, η Τεχεράνη βρίσκεται ήδη κοντά στο «κατώφλι» της πυρηνικής ικανότητας.

Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο χωρίς επιστροφή. Αν οι Ιρανοί ηγέτες –ίσως πιο σκληροπυρηνικοί από τους προκατόχους τους– πειστούν ότι μόνο η κατοχή πυρηνικού όπλου εξασφαλίζει ασφάλεια, η Μέση Ανατολή θα εισέλθει σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη φάση.

4. Οικονομικός αντίκτυπος: Παγκόσμιο σοκ

Η τιμή του πετρελαίου ήδη ανεβαίνει. Αν το Ιράν κλείσει τα Στενά του Ορμούζ –από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου– το σοκ θα είναι παγκόσμιο. Παράλληλα, οι Χούθι ενδέχεται να εντείνουν επιθέσεις σε πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, πλήττοντας την παγκόσμια ναυτιλία.

Μια τέτοια κρίση θα επιδείνωνε τον παγκόσμιο πληθωρισμό και θα έπληττε οικονομίες ήδη εξασθενημένες από γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς και τον εμπορικό πόλεμο ΗΠΑ-Κίνας. Την ίδια στιγμή, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου θα ενίσχυε οικονομικά τη Ρωσία, παρέχοντας ανάσες στην πολεμική της μηχανή στην Ουκρανία.

5. Κατάρρευση του Ιρανικού καθεστώτος

Ο απώτερος στόχος του Ισραήλ ίσως να μην είναι μόνο ο περιορισμός του πυρηνικού προγράμματος, αλλά και η πτώση του ιρανικού καθεστώτος. Ο Νετανιάχου κάλεσε ανοιχτά τον ιρανικό λαό να επαναστατήσει ενάντια σε ένα «καταπιεστικό καθεστώς».

Αλλά η πτώση της κυβέρνησης στην Τεχεράνη ενδέχεται να δημιουργήσει ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας. Όπως φάνηκε στο Ιράκ και τη Λιβύη, η αποδόμηση αυταρχικών καθεστώτων χωρίς σταθερή μετάβαση οδηγεί συχνά σε χάος, συγκρούσεις και ακραίες ριζοσπαστικοποιήσεις.