Παρά τη σταδιακή αύξηση της ναυτιλιακής κίνησης στα Στενά του Ορμούζ, η κατάσταση στην περιοχή παραμένει ιδιαίτερα εύθραυστη, με τη διεθνή ναυτιλία να λειτουργεί υπό καθεστώς αυξημένης επιφυλακής.

Οι πρόσφατες επιθέσεις στο containership EVER LOVELY της Evergreen Marine και στο δεξαμενόπλοιο KIKO οδήγησαν το Joint Maritime Information Center (JMIC) στην αναβάθμιση του επιπέδου απειλής σε «Substantial». Αν και τα δύο πλοία δεν υπέστησαν καταστροφικές ζημιές και δεν υπήρξαν τραυματισμοί, το μήνυμα προς τη ναυτιλιακή αγορά ήταν σαφές: η ασφάλεια στο Ορμούζ δεν έχει αποκατασταθεί.

Σύμφωνα με κύκλους της ναυτιλιακής ασφάλειας, οι πλοίαρχοι καλούνται πλέον να αντιμετωπίσουν ένα σύνθετο περιβάλλον κινδύνου. Εκτός από τον κίνδυνο στρατιωτικών πληγμάτων, καταγράφονται παρεμβολές στα δορυφορικά συστήματα πλοήγησης, επαναλαμβανόμενες κλήσεις μέσω VHF από μονάδες των Φρουρών της Επανάστασης, αυξημένη δραστηριότητα drones και συνεχείς αναγνωρίσεις από στρατιωτικά μέσα.

Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πληρώματα αναγκάζονται να επιβεβαιώνουν τη θέση των πλοίων με εναλλακτικές μεθόδους ναυσιπλοΐας, καθώς οι παρεμβολές στα συστήματα GNSS περιορίζουν την αξιοπιστία των ηλεκτρονικών δεδομένων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι πληροφορίες για πιθανή ύπαρξη θαλάσσιων ναρκών στον Περσικό Κόλπο. Πηγές με γνώση των επιχειρήσεων δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο να υπάρχουν έως και 80 νάρκες στην περιοχή, γεγονός που περιορίζει τις διαθέσιμες επιλογές διέλευσης.

Τα πλοία κινούνται πλέον κυρίως μέσω δύο στενών διαδρόμων: του βόρειου, κοντά στις ιρανικές ακτές και στο νησί Λαράκ, και του νότιου, κατά μήκος των ακτών του Ομάν, όπου βρίσκονται σε εξέλιξη επιχειρήσεις επιτήρησης και εκκαθάρισης.

Στελέχη της ναυτιλιακής ασφάλειας εκτιμούν ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να ενισχύσει τον έλεγχο των εμπορικών διελεύσεων, πιέζοντας περισσότερα πλοία να χρησιμοποιούν τον βόρειο διάδρομο. Δεν περνά απαρατήρητο ότι οι δύο πρόσφατες επιθέσεις σημειώθηκαν στον νότιο διάδρομο του Ομάν, τον οποίο αρκετές ναυτιλιακές εταιρείες θεωρούσαν έως τώρα ασφαλέστερη επιλογή.

Η μείωση της κυκλοφορίας αποτυπώνει το μέγεθος της αβεβαιότητας. Το τελευταίο 24ωρο πέρασαν από τα Στενά μόλις εννέα πλοία, ενώ πριν από την τελευταία κλιμάκωση οι ημερήσιες διελεύσεις κυμαίνονταν από 17 έως σχεδόν 30.

Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του containership Galapagos της CMA CGM, το οποίο κατάφερε να εξέλθει με ασφάλεια από τα Στενά, ενώ ο γαλλικός όμιλος εξακολουθεί να έχει δέκα πλοία εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο από την έναρξη της κρίσης.

Η αβεβαιότητα επηρεάζει άμεσα και την αγορά. Τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου παραμένουν υψηλά, οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων συνεχίζουν να εμφανίζουν έντονες διακυμάνσεις και οι διαχειρίστριες εταιρείες αναθεωρούν συνεχώς τα σχέδια πλόων.

Παρά τη μερική επαναφορά της ναυτιλιακής κίνησης, η επιστροφή στην κανονικότητα θα εξαρτηθεί από την αποκλιμάκωση της έντασης, αλλά και από την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ότι τα Στενά του Ορμούζ μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς καθημερινό κίνδυνο επιθέσεων, ηλεκτρονικών παρεμβολών και ναρκών.

Η συμφωνία-μνημόνιο κατανόησης (MoU) μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών για τη χαλάρωση των κυρώσεων στον πετρελαϊκό και πετροχημικό τομέα δημιουργεί νέες οικονομικές προοπτικές για την Τεχεράνη, σύμφωνα με τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν.

Όπως μετέδωσαν τα κρατικά μέσα ενημέρωσης του Ιράν, ο Πεζεσκιάν ανακοίνωσε ότι θα αποδεσμευθούν 6 δισεκατομμύρια δολάρια από τα συνολικά 12 δισεκατομμύρια ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο Κατάρ, τα οποία θα επιστραφούν στη χώρα.

Νέος γύρος συνομιλιών στην Ντόχα

Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, τεχνικά κλιμάκια από το Ιράν και τις Ηνωμένες Πολιτείες αναμένεται να συναντηθούν τις επόμενες ημέρες στην Ντόχα, προκειμένου να εξετάσουν τις λεπτομέρειες εφαρμογής του μνημονίου κατανόησης.

Πηγές με γνώση των διαπραγματεύσεων αναφέρουν ότι έχουν δημιουργηθεί δίαυλοι επικοινωνίας για την αποφυγή νέων εντάσεων, ενώ οι δύο πλευρές φέρονται να συμφώνησαν στην προσωρινή παύση επιθέσεων και στη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.

Συνεργασία Ιράν – Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ

Παράλληλα, στην πρωτεύουσα του Ομάν, Μουσκάτ, πραγματοποιήθηκε η πρώτη συνεδρίαση της κοινής επιτροπής Ιράν – Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ.

Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί γνωστοποίησε ότι οι δύο χώρες αντάλλαξαν απόψεις σχετικά με τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών του Περσικού Κόλπου και τη μελλοντική διαχείριση της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.

Το μνημόνιο που υπεγράφη στις 18 Ιουνίου προβλέπει ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοικτά για 60 ημέρες, χωρίς περιορισμούς ή τέλη, διάστημα κατά το οποίο θα συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις για το καθεστώς διαχείρισής τους.

Οι διαφωνίες παραμένουν

Παρά τις συνομιλίες, δεν έχει επιτευχθεί ακόμη οριστική συμφωνία, καθώς τα κράτη του Κόλπου εξακολουθούν να αντιτίθενται σε οποιαδήποτε επιβολή διοδίων ή περιορισμών στη διεθνή ναυσιπλοΐα.

Το διεθνές δίκαιο κατοχυρώνει το δικαίωμα της ελεύθερης διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, παρότι το Ιράν δεν έχει επικυρώσει τη σχετική Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Διαφωνία για τις θαλάσσιες διαδρομές

Η Τεχεράνη επιμένει ότι η ναυσιπλοΐα πρέπει να πραγματοποιείται μέσω της βόρειας διαδρομής, εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ η Ουάσιγκτον προωθεί τη νοτιότερη διαδρομή κατά μήκος των ακτών του Ομάν.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι η αποκλειστική ευθύνη διαχείρισης των Στενών ανήκει στο Ιράν, χωρίς τη συμμετοχή τρίτων κρατών. Σύμφωνα με το Reuters, η Τεχεράνη επιδιώκει μακροπρόθεσμα να αποκτήσει τη δυνατότητα επιβολής τελών διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ.

Ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν ξεκαθάρισε ότι η Μόσχα θα συνεχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις έως ότου αποκτήσει πλήρη έλεγχο των τεσσάρων ουκρανικών περιφερειών που έχει προσαρτήσει, απορρίπτοντας την πρόταση του Κιέβου για μερική αποκλιμάκωση της σύγκρουσης.

Σε συνέντευξή του στη ρωσική κρατική τηλεόραση, ο Πούτιν ανέφερε ότι η ουκρανική πλευρά πρότεινε την αμοιβαία αναστολή επιθέσεων μεγάλου βεληνεκούς, υποστηρίζοντας όμως ότι στόχος της πρότασης είναι να μειωθεί η πίεση που δέχονται οι ουκρανικές δυνάμεις στο μέτωπο.

Όπως δήλωσε, τα ρωσικά πλήγματα βαθιά στην ουκρανική επικράτεια έχουν μεγαλύτερο επιχειρησιακό αντίκτυπο, ενώ υποστήριξε ότι μια εκεχειρία θα έδινε χρόνο στην Ουκρανία να ανασυνταχθεί. Παράλληλα, έκανε λόγο για σοβαρές ελλείψεις ανθρώπινου δυναμικού στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.

Στόχος η πλήρης κατάληψη των προσαρτημένων περιοχών

Ο Ρώσος πρόεδρος επανέλαβε ότι βασικός στόχος της Μόσχας παραμένει η «πλήρης απελευθέρωση» του Ντονμπάς και της λεγόμενης Νοβορωσίας, αναφερόμενος στις περιφέρειες Ντονέτσκ, Λουχάνσκ, Ζαπορίζια και Χερσώνα, τις οποίες η Ρωσία ανακοίνωσε ότι προσάρτησε το 2022.

Σύμφωνα με τον ίδιο, οι ουκρανικές επιθέσεις αποσκοπούν στην απόσπαση ρωσικών δυνάμεων από τα κύρια μέτωπα των επιχειρήσεων.

Παραδοχή για τις επιθέσεις με drones

Ο Πούτιν αναγνώρισε ότι οι ουκρανικές επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη προκαλούν προβλήματα, κυρίως σε ενεργειακές εγκαταστάσεις, οδηγώντας ακόμη και σε τοπικές ελλείψεις καυσίμων.

Τόνισε, ωστόσο, ότι η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο και ανακοίνωσε την επιτάχυνση της παραγωγής συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας, με στόχο την καλύτερη προστασία των κρίσιμων υποδομών της χώρας.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι τα ουκρανικά πλήγματα δεν επηρεάζουν την εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στο μέτωπο.

Ανοιχτό παράθυρο για διπλωματία

Αναφερόμενος στις διπλωματικές εξελίξεις, ο Ρώσος πρόεδρος δήλωσε ότι η Μόσχα αναμένει πιθανή επανεκκίνηση των αμερικανικών πρωτοβουλιών μετά την αποκλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή.

Άφησε επίσης ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων επαφών με Αμερικανούς απεσταλμένους, σημειώνοντας ότι στο παρελθόν είχαν εξεταστεί διάφορες προτάσεις για τον τερματισμό του πολέμου, χωρίς όμως να υπάρξει τελική συμφωνία.

Νέα απόρριψη προς τον Ζελένσκι

Ο Πούτιν απέρριψε για ακόμη μία φορά το αίτημα του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι για απευθείας συνάντηση, επαναλαμβάνοντας ότι θεωρεί μια τέτοια συνομιλία χωρίς ουσιαστικό νόημα.

Ο Ζελένσκι έχει ζητήσει επανειλημμένα προσωπική συνάντηση με τον Ρώσο πρόεδρο, τόσο μέσω ανοικτής επιστολής όσο και στο περιθώριο διεθνών συνόδων, επιδιώκοντας την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου.