Σε βάλτο οι τράπεζες. Δεν υπάρχει φως στο τούνελ. Η επόμενη μέρα μετά το Δημοψήφισμα.

Με τις καταθέσεις να διαμορφώνονται κάτω από τα 100 δισ. ευρώ και ελλείψει φυσικού χρήματος –με τα διαθέσιμα να υποχωρούν κάτω από τα 700 εκατ.-, οι ελληνικές συστημικές τράπεζες δίνουν μάχη με το χρόνο για να καταφέρουν να μείνουν «ζωντανές», από τη λαίλαπα των συνεχιζόμενων εκροών αλλά χωρίς τη στήριξη της ΕΚΤ, που έχει παγώσει τον ELA. Ανεξάρτητα από την έκβαση του δημοψηφίσματος η επίτευξη συμφωνίας θεωρείται μονόδρομος για όποιο κυβερνητικό σχήμα προκύψει. Η επιβίωση των τραπεζών είναι απόλυτα συνδεδεμένη με την αποκατάσταση της πρόσβασης στον ESM και εν συνεχεία στο ευρωσύστημα. Ωστόσο, για να λάβει η ελληνική κυβέρνηση την τελική έγκριση για τη διετή χρηματοδοτική στήριξη από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό απαιτούνται -το λιγότερο- δυο εβδομάδες. Διάστημα κατά το οποίο όπως είναι αναμενόμενο οι τράπεζες θα παραμένουν κλειστές.

Των ΧΡΗΣΤΟΥ ΦΡΑΓΚΟΥ και ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΤΖΟΓΑΝΑΚΗ

Σε πρώτη φάση, αφού επιτευχθεί συμφωνία απαιτείται προέγκριση από τη γερμανική βουλή (Bundestag). Στη συνέχεια η Bundestag θα ανοίξει το δρομο για την έναρξη των τεχνικών διαβουλεύσεων για να ακολουθήσει η έγκριση από την ελληνική Βουλή και εν συνεχεία από τα εθνικά Κοινοβούλια των υπόλοιπων χωρών. Εάν η Ελλάδα εξασφαλίσει τις απαιτούμενες εγκρίσεις τότε θα συναφθεί το τελικό Μνημόνιο με τον ESM.

Τι θα συμβεί για τις τράπεζες και τις καταθέσεις 

Η παρούσα κατάσταση των τραπεζών διαμορφώνεται ως εξής: Μετά την απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζα να διατηρήσει σταθερό το όριο της χρηματοδότησης των τραπεζών μέσω του έκτακτου μηχανισμού ELA, οι ελληνικές τράπεζες παραμένουν κλειστές ενώ είναι σε ισχύ οι έλεγχοι στην κίνηση κεφαλαίων (capital controls) και ημερήσια όρια αναλήψεων 60 ευρώ ανά φυσικό πρόσωπο ανά τράπεζα. Όπερ σημαίνει ότι η ρευστότητα του τραπεζικού συστήματος είναι πλέον οριακή. Σύμφωνα με πληροφορίες το διαθέσιμο φυσικό χρήμα που έχουν στα χέρια τους οι τράπεζες είναι κάτω των 800 εκατ. ευρώ. Σε κάθε περίπτωση τα διαθέσιμα των τραπεζών είναι θέμα ωρών να εξαντληθούν και είναι πολύ πιθανό μετά το δημοψήφισμα της Κυριακής τα λεφτά να έχουν τελειώσει και οι τράπεζες θα αναγκαστούν να διακόψουν και τη λειτουργία των ΑΤΜ. 

Η επόμενη μέρα των τραπεζών κρίνεται εν πολλοίς από τις αποφάσεις που θα λάβει η ΕΚΤ στη συνεδρίαση της Δευτέρας. Η αγορά δεν αναμένει κάποια αλλαγή στο όριο του ELA. Αυτό όμως που συγκεντρώνει το περισσότερο ενδιαφέρον είναι το τι θα αποφασίσει ο Μάριο Ντράγκι όσον αφορά στο ποσοστό κουρέματος των ελληνικών ενεχύρων.

Το «καλό» σενάριο

Εάν η ΕΚΤ δεν μειώσει τον ELA και δεν μεταβάλλει την αξιολόγηση των collaterals, οι τράπεζες συνεχίζουν να λειτουργούν υπό το τωρινό καθεστώς της τραπεζικής αργίας και με capital controls για να περιοριστούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι εκροές. Εάν η ΕΚΤ -υπό την προϋπόθεση συμφωνίας- αυξήσει τον ELA, θα δοθεί ανάσα ζωτικής σημασίας στις τράπεζες, καθώς θα ανεφοδιαστούν τα ΑΤΜ και θα ομαλοποιηθεί σταδιακά η λειτουργία τους. Σε αυτό το σενάριο οι κεφαλαιακές ανάγκες με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα καλυφθούν και το ενδεχόμενο κουρέματος των καταθέσεων θα είναι περιορισμένο.

Ακόμα όμως και σε αυτή την περίπτωση είναι πολύ πιθανό από Δευτέρα να μειωθεί ακόμα περισσότερο το όριο αναλήψεων στα 20 ή 40 ευρώ ώστε να αντέξουν οι τράπεζες έως και 40 ημέρες ακόμα χωρίς ένεση ρευστότητας από την ΕΚΤ.

Αν η κατάσταση φτάσει στα όρια τότε είναι πολύ πιθανό οι τράπεζες να αποσυνδεθούν από σύστημα διατραπεζικών συναλλαγών ΔΙΑΣ, ώστε να παρέχει κάθε μια ρευστότητα μόνο στους πελάτες της και η Τράπεζα της Ελλάδας να κληθεί να αντιμετωπίσει μεμονωμένα φαινόμενα ανεπάρκειας ρευστότητας.

Το κακό σενάριο

Στην περίπτωση που η ΕΚΤ αυξήσει το κούρεμα στα collaterals, η επόμενη μέρα των τραπεζών θα είναι δύσκολη. Διότι «κούρεμα» στις εγγυήσεις θα είχε ως συνέπεια οι ελληνικές τράπεζες να μην μπορούν να εξυπηρετούν τους πελάτες τους μέσω των ATM. Μάλιστα πληροφορίες αναφέρουν ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες αλληλοϋποστηρίζονται, και ανταλλάσσουν μεταξύ τους ενέχυρα, προκειμένου να μπορούν όλες να καλύψουν τις χρηματοδοτικές ανάγκες τους.

Υπό αυτό το πρίσμα οι τράπεζες θα παραμείνουν κλειστές επ’ αόριστόν και είτε τα ΑΤΜ θα στραγγίξουν από ρευστό, είτε το όριο για τις αναλήψεις θα περιοριστεί στα 20 ευρώ την ημέρα. Και σε αυτό το σενάριο οι τράπεζες θα ξεκινήσουν να αποσυνδέονται από το Διατραπεζικό Σύστημα ΔΙΑΣ, προκειμένου να επιβραδυνθούν οι εκροές.

Σε αυτό το σενάριο το ενδεχόμενο bail-in θα είναι πιο πιθανό, καθώς η αδυναμία των τραπεζών να επιστρέψουν τα χρήματα στην ΕΚΤ τις καθιστά αφερέγγυες. Η κοινοτική Οδηγία προβλέπει ότι αν μια τράπεζα χρειαστεί διάσωση, θα χάσουν πρώτα τα κεφάλαια τους οι ομολογιούχοι μειωμένης εξασφάλισης, εν συνεχεία οι μέτοχοι (θα ακυρωθούν-μηδενιστούν οι παλιές μετοχές). Αν αυτό δεν επαρκεί,  θα γίνει «κούρεμα» των ομολόγων που έχει εκδώσει η τράπεζα με εγγυήσεις μετοχές και δάνεια: Θα χάσουν οι ομολογιούχοι της (οι οποίοι στην περίπτωση των ελληνικών τραπεζών είναι πρωτίστως ξένοι χρηματοοικονομικοί οίκοι και διεθνή funds). 

Μετά από τις διάφορες κατηγορίες ομολογιούχων – και εφ’ όσον απαιτούνται πρόσθετα κεφάλαια – στο «κουρείο» παίρνουν σειρά και οι προθεσμιακοί καταθέτες, οι οποίοι με βάση τις αλλαγές που επήλθαν στους ευρωπαϊκούς κανονισμούς θεωρούνται «επενδυτές».

Οι καταθέτες ταμιευτηρίου είναι οι τελευταίοι που θα κινδυνεύσουν – και για ποσά άνω των 100.000 ευρώ. Οι πρώτες 100.000 είναι εγγυημένες από το Ταμείο Εγγύησης Καταθέσεων. 

Γιατί το πλαφόν του κουρέματος θα πέσει κάτω από τις 100.000 ευρώ

Τι συμβαίνει όμως σε περίπτωση που τα κεφάλαια των μετόχων, των ομολογιούχων και των καταθετών άνω των 100.000 ευρώ δεν επαρκούν για την εξυγίανση μιας τράπεζας;

Είναι σαφές ότι με 100 δισ. καταθέσεις στο τραπεζικό σύστημα, εκείνες που ξεπερνούν τα 100.000 ευρώ ανά δικαιούχο ανά τράπεζα είναι σίγουρα ελάχιστες. Άρα, αν χρειαστούν περαιτέρω κεφάλαια νομοτελειακά θα γίνει «κούρεμα» και κάτω από τις 100.000 ευρώ.

Εναλλακτικά, υπάρχει το σενάριο έμμεσου κουρέματος, δηλαδή η επιβολή έκτακτου φόρου επί των καταθέσεων, με τα ποσά να αφαιρούνται άμεσα από τους λογαριασμούς.