Ορίστε τα “φάρμακα” για τις κυριότερες αντιστάσεις προς την αλλαγή…

Έχετε βρεθεί κάποια στιγμή στη θέση, να αδυνατείτε να κάνετε μία αλλαγή που θέλετε στη ζωή σας, να συνειδητοποιείτε ότι μόνοι σας σαμποτάρετε την προσπάθειά σας, αλλά να μην καταλαβαίνετε γιατί; Εάν ναι, καλό είναι να γνωρίζετε ότι αυτό είναι κάτι πάρα πολύ κοινό. Συνήθως οφείλεται σε κάποια κρυμμένη αντίσταση ή «ανθυγιεινή» πεποίθηση σχετιζόμενη με την επιθυμητή αλλαγή. Μέσα από την πολυετή εμπειρία του,  ο ψυχοθεραπευτής Ronald Alexander Ph.D* έχει βρει ότι υπάρχουν πέντε εμπόδια που είναι ιδιαίτερα κοινά στις περιπτώσεις αντίστασης σε μία αναπόφευκτη ή ζητούμενη αλλαγή: τα «θέλω», η απατηλή σκέψη, το «κοιμισμένο» μυαλό,  η υπερένταση και η αμφιβολία.

Μπορεί κάποιος να βιώνει περισσότερες από μία από τις αντιστάσεις αυτές και οι «θεραπείες» τους να υπερκαλύπτουν η μία την άλλη κατά κάποιο τρόπο, αλλά, σύμφωνα με τον Ronald Alexander, η αναγνώρισή τους μπορεί να είναι πολύ βοηθητική για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε πώς μπορούμε να αντικαταστήσουμε τις αρνητικές σκέψεις, τα αρνητικά συναισθήματα και αισθήσεις που μας κρατούν παγιδευμένους σε μία νοοτροπία ανθυγιεινή για εμάς.

Ορίστε μία σύντομη εξήγηση του κάθε εμποδίου, μαζί με το «φάρμακο» που μπορεί να βοηθήσει να αλλάξουν τα ανεπιθύμητα συναισθήματα και σκέψεις:

#1: Μυαλό που «θέλει»
Το «μυαλό που θέλει» γίνεται αχόρταγο ή τείνει στην προσκόλληση. Προκαλούμε στον εαυτό μας πόνο όταν επιμένουμε για κάτι που είναι πέρα από τον έλεγχό μας ή προσκολλούμαστε εις μάτην σε κάτι που έχει ήδη περάσει. Όταν βρισκόμαστε σε αυτή την κατάσταση, αισθανόμαστε ότι η τρέχουσα δυστυχία μας μπορεί να γιατρευτεί μόνο εάν μπορέσουμε να έχουμε π.χ τα χρήματα, τα δουλειά, τη σχέση, την αναγνώριση ή τη δύναμη που είτε είχαμε και χάσαμε, είτε δεν είχαμε ποτέ και επιθυμούμε διακαώς.

Ορισμένες φορές το «μυαλό που θέλει» προσπαθεί να κρατηθεί με κάθε τρόπο σε κάτι αρνητικό: μία ανθυγιεινή πεποίθηση για το πώς “θα έπρεπε” να είναι τα πράγματα ή ένα ανθυγιεινό συναίσθημα όπως ο θυμός, η θλίψη ή η ζήλια. Πολλές φορές επίσης υποφέρουμε όχι μόνο όταν δεν παίρνουμε αυτό που θέλουμε, αλλά ακόμα κι όταν τελικά πάρουμε αυτό που νομίζαμε ότι θέλαμε! Αυτό είναι ένα παράδοξο που αξίζει να διερευνηθεί.
«Φάρμακο»
Το πραγματικό αντίδοτο για την ταλαιπωρία που πηγάζει από τη νοητική επιθυμία δεν είναι το να επιτύχεις μία προσωρινή πανάκεια, αλλά το να βιώσεις ικανοποίηση για αυτή τη στιγμή, το τώρα, ακριβώς όπως είναι. Μόνο βιώνοντας ικανοποίηση τώρα, μπορείς να ανοίξεις στο είδος της δημιουργικότητας που θα σε βοηθήσει να δεις τι χρειάζεται να κάνεις, για να επιφέρεις καλύτερες συνθήκες.

#2: Απατηλή τελειότητα
Μερικές φορές επιθυμούμε να παραμείνουμε σε μία χίμαιρα: την ψευδαίσθηση της τελειότητας. Θα προκαλέσεις τεράστιο πόνο στον εαυτό σου εάν πιστεύεις ότι πρέπει να βιώνεις διαρκή ικανοποίηση σε κάθε πτυχή της ζωής. Αν σκέφτεσαι τι θα «έπρεπε» να έχεις επιτύχει ή αποκτήσει, πιθανότατα θα καταλήξεις θυμωμένος, λυπημένος, συγχυσμένος ή μπερδεμένος, διερωτώμενος τί πήγε στραβά. Μπορεί επίσης να πέσεις στην παγίδα της ζήλιας, σκεπτόμενος ότι το μόνο που στέκεται ανάμεσα σ’ εσένα και την τέλεια καριέρα, σχέση, οικονομική κατάσταση ή την ευτυχία είναι κάποιος άλλος.
«Φάρμακο»
Το φάρμακο γι’ αυτό το εμπόδιο είναι η αποδοχή και η διαύγεια σχετικά με την παροδική φύση των εμπειριών σου. Για να απελευθερωθείς από τις αρνητικές σκέψεις σχετικά με το «δικαίωμά» σου στην τελειότητα, πρέπει να αφήσεις πίσω την ιδέα ότι η τελειότητα είναι ένα σύνολο αμετάβλητων εξωτερικών συνθηκών, τις οποίες βρίσκεις ευχάριστες από κάθε άποψη. Κάθε στιγμή, όσο τέλεια κι αν είναι, σύντομα θα είναι παρελθόν. Όμως μία άλλη τέτοια στιγμή δε μπορεί να προκύψει, μέχρι εσύ να αφήσεις πίσω σου το εμπόδιο της απατηλής τελειότητας, που σε παγιδεύει στον πόνο. Το «φάρμακο» είναι να αποδέχεσαιοτιδήποτε συμβαίνει στο παρόν.

#3: «Κοιμισμένο» μυαλό
Η κατάθλιψη και η ανία πηγάζουν από το εμπόδιο του «κοιμισμένου μυαλού», που χαρακτηρίζεται από υπνηλία, νωθρότητα, κόπωση, τεμπελιά, απάθεια και κακουχία ή αποχαύνωση. Ένα μεγάλο μέρος της κατάθλιψης είναι η έλλειψη ενέργειας ή κινήτρου για να σηκωθεί κάποιος από το κρεβάτι, να κάνει ότι χρειάζεται να γίνει, χωρίς να αναβάλλει ή να ενδίδει στην αίσθηση ότι δεν έχει κανένα νόημα να αναλάβει δράση.
«Φάρμακο»
Το «φάρμακο» για το «κοιμισμένο» μυαλό είναι η ζωτικότητα, που βιώνεται συνολικά στο σώμα και το μυαλό. Ζωτικές σκέψεις και συναισθήματα αναδύονται όταν ξυπνάς το σώμα σου. Για να αρχίσεις να γιατρεύεις αυτό το εμπόδιο, κατ’ αρχήν αναζήτησε τυχόν φυσικές αιτίες για τη νωθρότητά σου –διατροφικές ελλείψεις, έλλειψη άσκησης, ανεπάρκεια ύπνου, αλλεργίες ή δυσανεξίες σε ουσίες στην τροφή και το περιβάλλον σου. Επίσης, το άγχος και τα ισχυρά συναισθήματα του θυμού και της λύπης μπορεί να προκαλούν φυσική κόπωση, που καταστρέφει το κίνητρο να κινείσαι σωματικά και οδηγεί σε καταθλιπτικές σκέψεις και συναισθήματα.
Η άσκηση τροποποιεί τη χημεία του σώματος, καθιστώντας ευκολότερο το να βγεις από ανθυγιεινές νοητικές καταστάσεις και να τις αντικαταστήσεις με υγιεινές. Ιδιαίτερα βοηθητικό μπορεί να είναι ακόμα και το απλό«συνειδητό περπάτημα», ένας παραδοσιακός Ταοϊστικός διαλογισμός, που εστιάζει στην αργή διαδικασία του να τοποθετείς το ένα πόδι μπροστά από το άλλο, νιώθοντας την αίσθηση του πέλματός σου στην επαφή με το έδαφος σε κάθε κίνηση και παρατηρώντας τις μεταβαλλόμενες αισθήσεις καθώς προχωράς μπροστά.

#4: Υπερένταση
Επιφανειακά, η υπερένταση μπορεί να μοιάζει με θετική κατάσταση, διότι σε κάνει να θέλεις να κινείσαι συνεχώς, αντί να «λιμνάζεις». Πολλοί καλλιτέχνες λένε ότι αισθάνονται μία έντονη ώθηση να επιστρέψουν στο studio ή το εργαστήριό τους. Αυτό που περιγράφουν είναι ένα είδος δημιουργικού κινήτρου, πολύ διαφορετικό από την υπερένταση. Αναφέρονται σε μία δυσφορία που αισθάνονται όταν κάτι τους αποσπά και δεν είναι εστιασμένοι και την επιθυμία να επανέλθουν σε μία κατάσταση δημιουργικής συγκέντρωσης. Η υπερένταση όμως συνήθως χαρακτηρίζεται από έλλειψη κατεύθυνσης, μη-παραγωγική δράση και μη ολοκλήρωση οποιασδήποτε δουλειάς τελικά.
«Φάρμακο»
Το εμπόδιο της υπερέντασης μπορεί να γιατρευτεί με άνεση, ανάπαυση και χαλάρωση. Η δημιουργία μίας αίσθησης άνεσης επιτρέπει στη φρενήρη δραστηριότητα του μυαλού να επιβραδύνει και δίνει σήμα στο Νευρικό Σύστημα να αρχίσει να απελευθερώνει κατευναστικές ορμόνες στο σώμα και να επιβραδύνει τον καρδιακό παλμό και την αναπνοή. Ένας απλός διαλογισμός με κάθισμα, κλειστά μάτια και σιωπηρή παρατήρηση της αναπνοής μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητικός για την υπερένταση.

#5: Αμφιβολία
Το εμπόδιο της αμφιβολίας μπορεί να συμπεριλαμβάνει σκεπτικισμό, κυνισμό, σύγχυση και πεσιμισμό. Σε αντίθεση όμως με τον πεσιμισμό, η αμφιβολία τουλάχιστον αφήνει κάποιο χώρο στην πιθανότητα μίας θετικής αλλαγής. Ο κυνισμός και ο πεσιμισμός παρέχουν μία απατηλή αίσθηση δύναμης για σύντομο χρονικό διάστημα. Δε μπορεί να υπάρξει αληθινή χαρά ή ικανοποίηση στο να πιστεύεις πως ό,τι βρίσκεται μπροστά σου, με πάσα βεβαιότητα θα επιφέρει περισσότερη ταλαιπωρία.
«Φάρμακο»
Τα φάρμακα για την αμφιβολία είναι η περιέργεια, η εκτίμηση για το μυστήριο της ζωής και η επίλυση, τα οποία είναι συνυφασμένα μεταξύ τους. Η αποδοχή και το να διερωτάσαι για το μυστήριο, σε συνδυασμό με την επίλυση που προσφέρει η αποδοχή, σου επιτρέπει να ελαχιστοποιήσεις τον πόνο μίας απώλειας. Σε κανέναν δεν αρέσει να χάνει κάτι μεγάλης –συναισθηματικής ή υλικής- αξίας και δε χρειάζεται να πιστέψεις ότι η απώλεια ήταν μέρος ενός «θεϊκού σχεδίου», παρότι κάποιοι μπορεί να βρίσκουν αυτή την πεποίθηση ανακουφιστική. Αυτό που είναι απολύτως απαραίτητο είναι η αποδοχή και η επίλυση – η αποφασιστικότητα να προχωρήσεις με ανοιχτό μυαλό, έχοντας εμπιστοσύνη ότι νέες ευκαιρίες, θετικοί άνθρωποι ή καταστάσεις θα εμφανιστούν στη ζωή σου πάλι.
Η αποδοχή αυτού που συμβαίνει στο παρόν και της τρέχουσας κατάστασης είναι ένας θεμέλιος λίθος της θετικής ψυχολογίας. Το παράδοξο είναι ότι αυτή η ολόψυχη αποδοχή του παρόντος, ανεξαρτήτως του πόσο δυσάρεστες ή ακόμα και επίπονες μπορεί να είναι οι συνθήκες, είναι απολύτως αναγκαία προκειμένου να αλλάξεις την κατάσταση προς το καλύτερο. Από την αποδοχή κινείσαι προς τη δράση, επιτρέποντας την επίλυση.

* Ο Ronald Alexander, Ph.D. είναι ψυχοθεραπευτής, διεθνής εκπαιδευτής και γενικός διευθυντής του OpenMind Training Institute, που προσφέρει προγράμματα προσωπικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης σε θεραπείες νου-σώματος (body-mind therapies), μετασχηματιστική ηγεσία (transformational leadership) και «mindfulness». Είναι επίσης ο συγγραφέας του βιβλίου «Wise Mind, Open Mind: Finding Purpose and Meaning in Times of Crisis, Loss and Change».