Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, αναγνωρίζοντας τη ζωτική σημασία του ύπνου για την καλή σωματική και ψυχική υγεία, όρισε την τρίτη Παρασκευή του Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Ύπνου. Στόχος της ημέρας είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού για τη σημασία του ύπνου για την υγεία μας και τις συνέπειες της αϋπνίας.

Ο ισορροπημένος ύπνος είναι τροφή και υγεία για τον οργανισμό. Ωστόσο, οι διαταραχές στον ύπνο είναι ένα κοινό φαινόμενο των αναπτυγμένων κοινωνιών. Πρόσφατες έρευνες, κάνουν λόγο για περισσότερους από 100 εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο που πάσχουν από έλλειψη ύπνου.

Διαταραχές του ύπνου 

Οι διαταραχές του ύπνου οφείλονται σε δυσλειτουργία μηχανισμών που λαμβάνουν χώρα μόνο κατά τη διάρκεια του ύπνου αλλά προκαλούν συμπτώματα που ενοχλούν τον ασθενή και όταν είναι ξύπνιος. Οι συνηθέστερες είναι:

• αϋπνία
• σύνδρομο ανεπαρκούς ύπνου
• σύνδρομο άπνοιας
• διαταραχή ύπνου λόγω εργασίας σε βάρδιες
• ναρκοληψία
• jet lag

Αϋπνία 

Η πιο συχνή διαταραχή του ύπνου, από την οποία υποφέρει το 14% του πληθυσμού, ενώ 1 στους 2 ή 3 ενηλίκους θα παρουσιάσει αϋπνία σε κάποια φάση της ζωής του. Διακρίνεται σε:

• αϋπνία τύπου επελεύσεως (όταν αργεί να έρθει ο ύπνος)
• αϋπνία τύπου διακρατήσεως (όταν ο πάσχων ξυπνά στη μέση της νύχτας και δεν μπορεί να ξανακοιμηθεί)
• αϋπνία τύπου αφυπνίσεως (όταν ξυπνά πολύ νωρίς)

Οι συνέπειες της αϋπνίας είναι η υπνηλία και η μείωση της λειτουργικότητας την επόμενη ημέρα. 

Το σύνδρομο ανεπαρκούς ύπνου

Συμβαίνει όταν κάποιος δεν κοιμάται όσο χρειάζεται, ώστε να είναι ξεκούραστος και λειτουργικός την επομένη ημέρα. Η θεραπεία είναι ο επαρκής ύπνος.

Το σύνδρομο της άπνοιας

Ταλαιπωρεί το 4% των ανδρών και το 2% των γυναικών και αποτελεί την πιο συχνή οργανική αιτία υπνηλίας. Συνδέεται με αρτηριακή υπέρταση, έμφραγμα, εγκεφαλικό, αρρυθμία, αλλά και κατάθλιψη, διαταραχές μνήμης, κρίσης και συγκέντρωσης, καθώς και με σεξουαλικές διαταραχές, κυρίως στους άνδρες. 

Παρουσιάζει έντονο ροχαλητό στη διάρκεια του ύπνου και κόπωση την ημέρα που δε δικαιολογείται από την εργασία ή τις άλλες δραστηριότητες του ατόμου, καθώς και υπνηλία παρότι ο ασθενής έχει κοιμηθεί αρκετές ώρες. 

Η πιο σημαντική, όμως, επίπτωση του συνδρόμου, κυρίως λόγω της υπνηλίας που προκαλεί, είναι ο αυξημένος κίνδυνος τροχαίων ατυχημάτων. Σε έρευνα που διεξήχθη από τη Μονάδα Ύπνου του Σισμανογλείου Νοσοκομείου με ερωτηματολόγια που δόθηκαν σε ασθενείς με σοβαρή άπνοια, το 60% παραδέχτηκε υπνηλία στην οδήγηση, ενώ το 15% είχε κάποιο τροχαίο ατύχημα. Η θεραπευτική αντιμετώπιση περιλαμβάνει οδηγίες για την αποφυγή των προδιαθεσικών παραγόντων, εφαρμογή ενδοστοματικών συσκευών και σε βαρύτερες μορφές εφαρμογή συσκευών θετικής πίεσης CPAP ή BiPAP. Σπανίως και σε ειδικές καταστάσεις μπορεί να προταθεί χειρουργική θεραπεία. 

Διαταραχή ύπνου λόγω εργασίας σε βάρδιες

Αφορά το 10% των εργαζομένων σε βάρδιες κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η θεραπεία είναι να αλλάξει ο ασθενής εργασία, κάτι όχι πάντα εύκολο. Για αυτό, χορηγούνται φάρμακα τα οποία συμβάλλουν στην εγρήγορση 30-60΄πριν από την εργασία.

Η ναρκοληψία

Είναι μια χρόνια, νευρολογική διαταραχή που οφείλεται στην ανεπάρκεια του εγκεφάλου να ρυθμίζει τους κύκλους κατά τους οποίους ο ασθενής κοιμάται ή είναι ξύπνιος.

Η ναρκοληψία δεν είναι σπάνια. Όμως η διάγνωση δε γίνεται στο βαθμό που θα έπρεπε και έτσι το πρόβλημα δεν αναγνωρίζεται στις πραγματικές του διαστάσεις. 

Δεν υπάρχει ίαση από τη ναρκοληψία. Από το 1999 έχει εγκριθεί ένα φάρμακο για την αντιμετώπιση της πάθησης το οποίο ονομάζεται μοδαφινίλη. Υπάρχουν επίσης δύο κατηγορίες αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που βοηθούν στον έλεγχο της καταπληξίας σε πολλούς ασθενείς. Η πρώτη κατηγορία είναι τα τρικυκλικά (ιμιπραμίνη, δεσιπραμίνη, κλομιπραμίνη και προτρυπτιλίνη). Η δεύτερη κατηγορία είναι οι επιλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRI, φλουοξετίνη, σερταλίνη).

Η αγωγή με φάρμακα, πρέπει να συμπληρώνεται με συμπεριφορική θεραπεία. Οι ασθενείς εκπαιδεύονται στο να αναγνωρίζουν τις χρονικές περιόδους κατά τις οποίες αισθάνονται περισσότερη υπνηλία και έτσι με προγραμματισμένο τρόπο κοιμούνται για μικρά, τακτικά, καθορισμένα διαστήματα. Επίσης πρέπει να γίνονται προσπάθειες για να βελτιώνεται η ποιότητα του νυκτερινού ύπνου.

jet lag 

Είναι μια διαταραχή του ύπνου, η οποία συμβαίνει όταν το βιολογικό ρολόι δεν ανταποκρίνεται στην τοπική ώρα. Είναι πολύ συχνό φαινόμενο όταν κάποιος κάνει υπερπόντια ταξίδια με μεγάλη διαφορά ώρας.

Αντιμετωπίζεται με φάρμακα εγρήγορσης αλλά και με τη λήψη Μελατονίνης, μιας ορμόνης η οποία πωλείται σε καταστήματα υγιεινής διατροφής ως συμπλήρωμα μπορεί να βοηθήσει την μείωση του jet lag.

Κατά τη διάρκεια της πτήσης θα ήταν καλό να λαμβάνεται κάποια ποσότητα μελατονίνης (3-5mg είναι αρκετά) στον χρόνο που κανονικά ήταν ώρα ύπνου σε κανονικές συνθήκες. Μετά την άφιξή στον προορισμό, η λήψη μελατονίνης μερικές ώρες πριν τον ύπνο για μερικές μέρες, συνιστάται.

Ελληνική Εταιρεία Διαταραχών Ύπνου

Σκοπός της Ελληνικής Εταιρείας Διαταραχών Ύπνου είναι η μελέτη του ύπνου και των διαταραχών του, η έρευνα για την καλύτερη αντιμετώπισή τους και η ενημέρωση για τη σημασία και τη διατήρηση του καλού ύπνου.

Για περισσότερες πληροφορίες: 213-20.58.453 – Μονάδας Μελέτης Ύπνου στο Σισμανόγλειο Γενικό Νοσοκομείο