ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Τα ήθη και τα έθιμα των Θεοφανείων
Η κατάδυση του Σταυρού κατά τη λαϊκή πίστη δίνει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ικανότητες
Γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου και είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου, που ξεκινά με τα Χριστούγεννα. Λέγεται, επίσης, Επιφάνεια και Φώτα.
Το όνομα της εορτής προκύπτει από τη φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας, που σύμφωνα με τις Γραφές συνέβη κατά τη Βάπτιση του Ιησού. Στις Δυτικές Εκκλησίες, τα Θεοφάνια είναι περισσότερο συνδεδεμένα με την προσέλευση και την προσκύνηση των Τριών Μάγων στη Φάτνη της Γέννησης του Ιησού.
Ιστορικό
Όταν ο Ιησούς έγινε 30 ετών βαπτίστηκε στον Ιορδάνη Ποταμό από τον Ιωάννη τον Πρόδρομο, που ήταν έξι μήνες μεγαλύτερός του και ασκήτευε στην έρημο, κηρύσσοντας το βάπτισμα της μετανοίας.
Τη στιγμή της Βάπτισης, κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα ακούσθηκε φωνή εξ ουρανού που έλεγε: «Ούτος εστί ο Υιός του Θεού ο αγαπητός, δια του οποίου ευδόκησε ο Θεός να σώσει τους αμαρτωλούς».
Το γεγονός αυτό έχουν καταγράψει οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές, ο Μάρκος, ο Ματθαίος και ο Λουκάς. Αυτή δε είναι η πρώτη και μοναδική εμφάνιση στη Γη της Αγίας Τριάδας, σύμφωνα με τις Γραφές.
Το πότε καθιερώθηκε να εορτάζονται τα Θεοφάνεια δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς αναφέρει ότι κάποιοι αιρετικοί Γνωστικοί γιόρταζαν από τις αρχές του δεύτερου αιώνα τη Βάπτιση του Ιησού, κατ’ άλλους μεν στις 6 Ιανουαρίου, κατ’ άλλους στις 10 Ιανουαρίου.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρη στην Αντιόχεια τη Μεγάλη και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί. Κατά τον τέταρτο αιώνα, η εορτή των Θεοφανίων γιορτάζεται πλέον με λαμπρότητα σε όλη την Εκκλησία ως εορτή του φωτισμού της ανθρωπότητας δια του Αγίου Βαπτίσματος, απ’ όπου και το όνομα «Τα Φώτα», εορτή «των Φώτων».
Τελετές
Δύο είναι οι κυριότερες τελετές των Θεοφανίων:
- Ο Μέγας Αγιασμός, που λαμβάνει χώρα εντός των Εκκλησιών.
- Η Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού, που ακολουθεί τον Μεγάλο Αγιασμό.
Η Ανέλκυση του Σταυρού
Ο Σταυρός καταδύεται σε θαλάσσιο χώρο εντός λιμένων, σε όχθες ποταμών ή λιμνών και στην ανάγκη σε δεξαμενές νερού, όπως στην Αθήνα, κατά μίμηση της Βάπτισης του Θεανθρώπου.
Η εκδήλωση αυτή στη χώρα μας έχει και πολιτικό χαρακτήρα, καθώς παρίστανται οι Αρχές της κάθε περιοχής. Στην πρωτεύουσα, η επίσημη κατάδυση ορίστηκε να γίνεται από το 1900 στον Πειραιά έναντι της παλαιάς βασιλικής αποβάθρας ή του παλιού Δημαρχείου, σήμερα μπροστά από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρόμοιες τελετές γίνονται σε όλους τους νομούς της χώρας.
Ο εκκλησιαστικός ύμνος που κυριαρχεί την ημέρα και βρίσκεται στα χείλη κάθε πιστού είναι το Απολυτίκιο των Θεοφανίων:
«Εν Ιορδάνη βαπτιζομένου σου Κύριε
η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησις
του γαρ Γεννήτορος η φωνή προσεμαρτύρει Σοι
αγαπητόν Σε Υιόν ονομάζουσα
και το Πνεύμα εν είδει περιστεράς
εβεβαίου του λόγου το ασφαλές
Ο επιφανής Χριστέ ο Θεός
Και τον κόσμον φωτίσας δόξα Σοι».
Έθιμα
Κάλαντα των Φώτων. Ψάλλονται από τα παιδιά την παραμονή της εορτή σε πολλές παραλλαγές. Οι περισσότερες αρχίζουν με τους στίχους:
«Σήμερα είν’ τα Φώτα και ο φωτισμός / και χαρά μεγάλη και αγιασμός…»
Ανέλκυση του Σταυρού (το «πιάσιμο του Σταυρού») από κολυμβητές, τους λεγόμενους Βουτηχτάδες, κατά την τελετή της Κατάδυσης του Τιμίου Σταυρού. Νεαρά, κυρίως, άτομα βουτούν στα παγωμένα νερά για να πιάσουν πρώτα τον Σταυρό και να λάβουν την ευλογία του ιερωμένου, αλλά και να δεχθούν τις τιμές και τις ευχές των συντοπιτών τους.
Στον Πειραιά απαγορεύτηκε από τα προπολεμικά χρόνια η ανέλκυση του Σταυρού από βουτηχτές, έπειτα από μια θανάσιμη συμπλοκή μεταξύ τους. Στις μέρες μας, η ανέλκυση γίνεται από τον Επίσκοπο με την κορδέλα που φέρει ο Σταυρός.
Αγιασμός των οικιών από τους ιερείς. Στην Ελλάδα ο αγιασμός γίνεται για πρώτη φορά την παραμονή των Θεοφανίων και λέγεται «Μικρός Αγιασμός» ή «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση».
Με την Πρωτάγιαση, ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με το Σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό «αγιάζει» ή «φωτίζει» (ραντίζει) τους χώρους των σπιτιών για να φύγει μακριά κάθε κακό. Παλαιότερα, οι λαϊκές δοξασίες συνέδεαν τον φωτισμό των σπιτιών με την εξαφάνιση των καλικάντζαρων, τους οποίους φαντάζονταν να φεύγουν περίτρομοι με την έλευση του ιερέα, κραυγάζοντας: «Φύγετε να φύγουμε κι έφτασε ο τρουλόπαπας με την αγιαστούρα του και με τη βρεχτούρα του!»
Η εορτή των Θεοφανίων περικλείει άλλωστε και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων ελληνικών εθίμων. Ο Αγιασμός στη χώρα μας έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων, καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία αυτή έννοια δεν είναι αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει τις ρίζες της στην αρχαία λατρεία.
Η κατάδυση του Σταυρού, κατά τη λαϊκή πίστη, δίνει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ικανότητες. Οι κάτοικοι πολλών περιοχών μετά τη κατάδυση τρέχουν στις παραλίες ή στις όχθες ποταμών και λιμνών για να πλύνουν τα αγροτικά τους εργαλεία, ακόμη και εικονίσματα. Κατά τη λαϊκή δοξασία, ακόμη και τα εικονίσματα με το πέρασμα του χρόνου χάνουν την αρχική δύναμη και αξία τους, που την αποκτούν όμως εκ νέου από το αγιασμένο νερό.
Αυτή ακριβώς η διαδικασία δεν αποτελεί παρά επιβίωση της αρχαίας αθηναϊκής γιορτής των «Πλυντηρίων».
ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Αφιέρωμα στους Αστέρες της Ψαλτικής Τέχνης από τη Σχολή Βυζαντινής Μουσικής
Στο πλαίσιο του επετειακού εορτασμού των «Ελευθερίων» της Καβάλας, η Σχολή Βυζαντινής Μουσικής της Ιεράς Μητροπόλεως Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου διοργανώνει την Πέμπτη 3 Ιουλίου 2025, στις 7:00 μ.μ., μια αφιερωματική μουσική εκδήλωση στον Ιερό Ναό Αγίου Αποστόλου Παύλου Καβάλας.
Η εκδήλωση τιτλοφορείται:
«ΑΣΤΕΡΕΣ ΤΗΣ ΨΑΛΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΤΑ ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΚΑΒΑΛΑΣ»
και περιλαμβάνει «Φόρο Τιμής» σε τρεις κορυφαίους και αείμνηστους πρωτοψάλτες της τοπικής Εκκλησίας:
-
Ματθαίο Τσαμκιράνη
-
Ιωάννη Κλωναρίδη
-
Αθανάσιο Βασιλειάδη
Μουσική και μνήμη ως πράξη τιμής
Οι Βυζαντινοί Χοροί των μαθητών της Σχολής από την Καβάλα και τη Χρυσούπολη, υπό τη διεύθυνση των μουσικοδιδασκάλων τους, θα αποδώσουν ύμνους από χειρόγραφα των τιμωμένων ψαλτών, αναδεικνύοντας την τέχνη, το ύφος και το ήθος της ψαλτικής τους προσφοράς. Παράλληλα, θα ακουστούν ηχογραφημένα αποσπάσματα από ιερές ακολουθίες, ερμηνευμένα από τους τρεις σπουδαίους πρωτοψάλτες.
Μια πράξη ευγνωμοσύνης και ιστορικής μνήμης
Η Ιερά Μητρόπολη καλεί όλους τους πιστούς και φίλους της βυζαντινής μουσικής να παρευρεθούν, ώστε με την παρουσία τους να τιμήσουν τη μνήμη και την προσφορά των ιεροψαλτών που άφησαν ανεξίτηλο στίγμα στα αναλόγια των ναών και στην ψαλτική παράδοση της τοπικής Εκκλησίας.
«Η μνήμη τους ας είναι αιωνία και άληκτος», σημειώνεται στο κλείσιμο της ανακοίνωσης της Ιεράς Μητροπόλεως.
ΕΚΚΛΗΣΙΑ
Ο Απόστολος Παύλος, Ιδρυτής και Προστάτης μας
Με ιδιαίτερη πνευματική λαμπρότητα και κατάνυξη πανηγυρίζει η τοπική μας Εκκλησία τη μνήμη του Αποστόλου Παύλου, ιδρυτή και πολιούχου της, τιμώντας τη συμβολή του στη διάδοση του Ευαγγελίου και την πνευματική θεμελίωση των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων.
Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος περιγράφει τον Παύλο ως «λειβάδι αρετών» και «παράδεισο πνευματικό», υμνώντας τη δράση και την ακλόνητη πίστη του μέσα από τις εγκωμιαστικές του ομιλίες. Ο Παύλος, με αποστολικό ζήλο και θυσιαστική αγάπη, διέδωσε το μήνυμα του Χριστού χωρίς διακρίσεις, «προς Έλληνες και βαρβάρους, σοφούς και ανοήτους», όπως ο ίδιος γράφει στην προς Ρωμαίους επιστολή του.
Ένας Απόστολος των Θλίψεων και της Αγάπης
Η ιεραποστολική πορεία του Παύλου χαρακτηρίστηκε από σωματικές κακουχίες και πνευματικούς αγώνες. Φυλακίσεις, μαστιγώσεις, λιθοβολισμοί, ναυάγια και απειλές, ήταν η καθημερινότητά του. Ωστόσο, τίποτα δεν στάθηκε ικανό να τον απομακρύνει από την αποστολή του: να μεταφέρει το φως της Αναστάσεως στα πέρατα του κόσμου.
Ο ίδιος ομολογεί την πνευματική του αγωνία για την πορεία των Εκκλησιών που ίδρυσε: «Ποιος ασθενεί και δεν ασθενώ; Ποιος σκανδαλίζεται και εγώ δεν φλέγομαι;». Η φροντίδα του για κάθε χριστιανό, η αδιάκοπη προσευχή και νηστεία του για τα πνευματικά του τέκνα, αποτελούν διαχρονικό παράδειγμα ποιμαντικής θυσίας.
Η Χάρις στην Αδυναμία
Κορυφαία στιγμή της θεολογικής του πορείας είναι η αποκάλυψη που δέχτηκε από τον ίδιο τον Χριστό, όταν ζήτησε να απαλλαγεί από μια προσωπική ασθένεια. «Αρκεί σοι η χάρις μου», ήταν η θεϊκή απάντηση. Η δύναμη του Θεού, φανερωμένη μέσα στην ανθρώπινη αδυναμία, καθίσταται έτσι ο πυρήνας του αποστολικού του μηνύματος.
Από το έτος 56 μ.Χ., η επιστολή του προς τους Κορινθίους διατηρεί αμείωτη τη ζωντάνια και τη θεολογική της ακρίβεια, καλώντας και εμάς σήμερα να αγκαλιάζουμε τις θλίψεις και τις δοκιμασίες, ώστε να αναπαυθεί εντός μας η χάρις του Χριστού.
Ο Απόστολος Παύλος, «ουρανοβάμων» και «σκάφος εκλογής», μας οδηγεί μέσα από τις γραφές του στον τρίτο ουρανό, και μας καλεί, με τη ζωή του, σε πίστη ζώσα, σε ταπείνωση και σε πνευματικό αγώνα.
Εκ της Ιεράς Μητροπόλεως Φιλίππων, Νεαπόλεως και Θάσου
Ιερομόναχος Χρυσόστομος Ζαράρης
ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Στο Άγιο Όρος ο Αντώνης Σαμαράς
Σε προσκυνηματική επίσκεψη στο Άγιο Όρος βρίσκεται από την Κυριακή 1 Ιουνίου ο πρώην πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος έγινε δεκτός με κωδωνοκρουσίες και τιμές από μοναχούς στην Ιερά Μονή Σίμωνος Πέτρας και στη Μονή Βατοπαιδίου.
Σύμφωνα με πληροφορίες του ekklisiaonline.gr, ο κ. Σαμαράς διανυκτέρευσε το βράδυ της Κυριακής στη Μονή Σίμωνος Πέτρας, συμμετέχοντας στις λατρευτικές ακολουθίες και στο καθημερινό μοναστηριακό πρόγραμμα. Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του, είχε συνάντηση και πνευματική επικοινωνία με τον γέροντα Εφραίμ της Μονής Βατοπαιδίου, από τον οποίο έλαβε την ευλογία του.
Συνάντηση με ηγουμένους και πνευματικό απολογισμό
Η παρουσία του πρώην πρωθυπουργού στο Άγιο Όρος φαίνεται πως έχει χαρακτήρα προσωπικής κατάνυξης και αναστοχασμού, αλλά δεν λείπουν και οι πολιτικές αποχρώσεις, καθώς κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του ερωτήθηκε ευθέως από παριστάμενους αν προτίθεται να ιδρύσει νέο κόμμα.
Με χαρακτηριστική αμφισημία, ο κ. Σαμαράς απάντησε:
«Πολλοί ρωτούν αν κάνω κόμμα. Και θα συνεχίσουν να ρωτάνε».
Η δήλωση αυτή, λιτή αλλά με νόημα, αναμένεται να τροφοδοτήσει νέα σενάρια και πολιτικές συζητήσεις γύρω από τον ρόλο του πρώην πρωθυπουργού στο μέλλον της κεντροδεξιάς παράταξης.
Συνέχεια του προσκυνήματος
Μετά την επίσκεψή του στη Μονή Βατοπαιδίου, ο κ. Σαμαράς επέστρεψε στη Μονή Σίμωνος Πέτρας για διανυκτέρευση, ενώ το πρωί της Τρίτης 3 Ιουνίου προγραμματίζεται προσκύνημα στην Ιερά Μονή Ξηροποτάμου.
Η παρουσία του Αντώνη Σαμαρά στο Άγιο Όρος πραγματοποιείται σε μια περίοδο έντονης κινητικότητας και ζυμώσεων στον πολιτικό χώρο, και προσλαμβάνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τόσο για την προσωπική όσο και τη δημόσια διάσταση που φέρει.
![Γιατροί ΕΟΠΥΥ ΚΑΒΑΛΑΣ](https://www.enanews.gr/uploads/2018/11/giatroi-eopyy.png")
