Από τη γοητευτική Παλιά Πόλη, το φημισμένο σαββατιάτικο παζάρι και τα υπέροχα γλυκά μέχρι τον Νέστο και τις λιμνοθάλασσες με τα φλαμίνγκο.

Γεννήθηκα στις 23 του Οκτώβρη του 1925 στην Ξάνθη τη διατηρητέα κι όχι την άλλη τη φριχτή, που χτίστηκε μεταγενέστερα από τους εσωτερικούς της ενδοχώρας μετανάστες. Η συνύπαρξη εκείνον τον καιρό ενός αντιτύπου της μπελ-επόκ με αυθεντικούς τούρκικους μιναρέδες έδινε χρώμα και περιεχόμενο σε μια κοινωνία-πανσπερμία απ’ όλες τις γωνιές της ελλαδικής γης, που συμπτωματικά βρέθηκε να ζει σε ακριτική περιοχή και να χορεύει τσάρλεστον στις δημόσιες πλατείες», έγραφε ο Μάνος Χατζιδάκις στην αυτοβιογραφία του, περιγράφοντας την πόλη στην οποία γεννήθηκε και έζησε τα πρώτα επτά χρόνια της ζωής του.

Και όντως, η Ξάνθη, από τα μέσα της δεκαετίας του 1860 μέχρι και περίπου το 1930, έζησε ένδοξες εποχές. Η ακμή και ο πλούτος ήρθαν χάρη σε ένα φιρμάνι του σουλτάνου το 1859, που έδινε τη δυνατότητα και σε άλλους πληθυσμούς, εκτός από τους Οθωμανούς, να δραστηριοποιηθούν στο εμπόριο καπνού, με αποτέλεσμα μέσα σε λίγα χρόνια να τριπλασιαστεί ο πληθυσμός της Ξάνθης.

Η εκλεκτή ποικιλία «μπασμά», από τις καλύτερες και ακριβότερες της Ευρώπης, προορισμένη για τσιγάρα πολυτελείας, άρχισε να καλλιεργείται ευρέως, προσελκύοντας και οικονομικά εύρωστες οικογένειες αλλά και εργάτες από πολλές περιοχές. Στα τέλη του 19ου αιώνα λειτουργούσαν προξενεία, τράπεζες, ασφαλιστικά γραφεία, καμπαρέ, 150 καταστήματα, 50 χάνια, λέσχες, σωματεία, σύλλογοι και, βέβαια, καπνεργοστάσια.
Τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της Ξάνθης διαμόρφωσαν αστοί και εργάτες. Οι διαφορετικοί πληθυσμοί (Τούρκοι, Βούλγαροι, Έλληνες, Αρμένιοι, Ηπειρώτες, άνθρωποι από τη Χαλκιδική, την ανατολική Ρωμυλία, τη Μικρά Ασία και τον Πόντο) ζούσαν και εργάζονταν μαζί, συμβάλλοντας στην κοινωνική και πολιτιστική πολυμορφία της Ξάνθης. Η οικονομική ανάπτυξη συνοδεύτηκε από έντονη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση, παράδοση που διατηρήθηκε μέσα στους αιώνες και είναι ορατή και σήμερα, με πολλά πολιτιστικά δρώμενα και συλλόγους.

Από το 1860 περίπου και μέχρι το 1920 χτίζονται τα εντυπωσιακά αρχοντικά της Παλιάς Πόλης. Αυτά ήταν τα σπίτια των καπνεμπόρων. Έξω από τα όρια της Παλιάς Πόλης βρίσκονταν οι μεγάλες καπναποθήκες και τα σπίτια των εργατών. Η Παλιά Πόλη έχει χαρακτηριστεί από το 1977 προστατευόμενος οικισμός, ενώ το 1995 κηρύχθηκαν διατηρητέα περίπου 600 κτίρια σε όλη την Ξάνθη.

ΤΑ ΣΤΟΛΙΔΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΠΟΛΗΣ

1. Αρχοντικό Κουγιουμτζόγλου: Το αρχοντικό των αδερφών καπνεμπόρων Κουγιουμτζόγλου χτίστηκε τη δεκαετία του 1860, με σχέδια από τη Ρωσία. Οι δίδυμες κατοικίες μοιράζονται αυλή με χαμάμ, ενώ εδώ στεγάζεται το Λαογραφικό και Ιστορικό Μουσείο της Ξάνθης (Αντίκα 7, τηλ. 25410-25421, καθημερινά πλην Δευτέρας 09.00-14.30, 2 ευρώ).
2. Σπίτι Πολιτισμού ΦΕΞ: Ένα από τα κτίρια στα οποία στεγάζει τις δραστηριότητές της η ΦΕΞ (Φιλοπρόοδη Ένωση Ξάνθης). Χτίστηκε το 1900 σε νεοκλασικό ύφος και είναι διατηρητέο οίκημα. Στη συμβολή των οδών Μαυρομιχάλη και Παλαιολόγου.
3. Δημοτική Πινακοθήκη: Από τα παλαιότερα κτίσματα της πόλης, η ανέγερσή του τοποθετείται στα μέσα του 19ου αιώνα. Κλασικό δείγμα μακεδονίτικης αρχιτεκτονικής με ξυλόγλυπτα στοιχεία και τα χαρακτηριστικά εξωτερικά σαχνισιά. Στη συμβολή των οδών Ορφέως και Πινδάρου (τηλ. 25410-24542, δεν είναι ανοιχτή στο κοινό αυτή την περίοδο, αλλά μπορείτε να την επισκεφτείτε έπειτα από συνεννόηση με το Κέντρο Πολιτισμού του δήμου).
4. Αρχοντικό Καραδήμογλου: Χτίστηκε τη δεκαετία του 1920 από καπνέμπορο. Χαρακτηριστικό δείγμα εκλεκτικισμού του Μεσοπολέμου, με πολλά διακοσμητικά και γύψινα. Σήμερα στεγάζει την Υπηρεσία Πολιτικών Υποθέσεων του Υπουργείου Εξωτερικών. Ορφέως 24.

Η είσοδος του Μητροπολιτικού Μεγάρου Ξάνθης. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

5. Μητροπολιτικό Μέγαρο Ξάνθης: Χρονολογείται από το 1897. Το διώροφο κτίριο σε νεοκλασικό ύφος έχει απόλυτη συμμετρία και επιβλητική είσοδο. Απέναντι θα δείτε το 1ο Δημοτικό Σχολείο της πόλης, σε κτίριο που χτίστηκε το 1840 από τον καπνέμπορο Ματσίνη. Στην πλατεία Μητροπόλεως.

Δείτε ακόμα:
1. Επισκεφτείτε το σπίτι στο οποίο έζησε τα πρώτα του παιδικά χρόνια ο Μάνος Χατζιδάκις. Το τεράστιο κτίριο λειτουργούσε έως και το 2000 ως Φρουραρχείο, σήμερα λειτουργεί ως Πολυχώρος Τέχνης και Σκέψης. Θα θαυμάσετε τις περίτεχνες σκάλες, τις τοιχογραφίες και την υποδειγματική αναστήλωση. Οικία Μάνου Χατζιδάκι, Ελ. Βενιζέλου 17, Ξάνθη, τηλ. 25410-99999.

Στην οικία Μάνου Χατζιδάκι. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

2. Απλά υλικά –όπως αλουμίνιο και υφάσματα– χρησιμοποιεί ο Τριαντάφυλλος Βαΐτσης, εκτός από την αστείρευτη φαντασία και την εκπληκτική τεχνική του, για να δημιουργήσει σκιές-έργα τέχνης. Οι κατασκευές του, που μοιάζουν με ακατανόητα γλυπτά, με τον κατάλληλο φωτισμό σχηματίζουν σκιές στον τοίχο, που παραπέμπουν σε γνωστές προσωπικότητες και ιδιαίτερα τοπία. Σπίτι της Σκιάς, Ορφέως 33, Παλιά Πόλη, τηλ. 6977-612726, 10.00-14.00 και 18.00-20.30, με ελεύθερη συνεισφορά.
3. Τα Σάββατα όλη η πόλη είναι στο πόδι. Το φημισμένο παζάρι της Ξάνθης προσελκύει κατοίκους απ’ όλη τη Βόρεια Ελλάδα, αλλά και επισκέπτες από τη Βουλγαρία και την Τουρκία. Τα χρόνια της τουρκοκρατίας, πωλητές με προϊόντα κάθε είδους συρρέουν στην πόλη – θα βρείτε από ρούχα και χαλιά μέχρι μπαχαρικά, φρούτα, ζαρζαβατικά.
4. Ανάμεσα στην Παλιά Πόλη και την παραδοσιακή συνοικία Σαμακώβ ρέει ο ποταμός Κόσυνθος και η καινούργια πεζογέφυρα είναι το καλύτερο σημείο για να θαυμάσετε το τοπίο. Λίγο πιο πάνω ξεκινάει το λεγόμενο «Μονοπάτι της Ζωής», μια πεζοπορική διαδρομή μήκους περίπου 1 χλμ., η οποία ακολουθεί την πορεία του ποταμού και έχει παρτέρια φυτεμένα με βότανα και λουλούδια. Στα 15 λεπτά περπάτημα θα συναντήσετε και ένα εκκλησάκι. Περπατώντας ένα χιλιόμετρο ακόμη θα βρεθείτε στο «Κάστρο της Ξανθίππης», ένα βυζαντινό κάστρο, το οποίο δυστυχώς έχει αφεθεί στην τύχη του.
5. Κάντε μια βόλτα στη μεγάλη κεντρική πλατεία της πόλης, η οποία σχεδιάστηκε το 1870. Εδώ βρίσκεται και το «Ρολόι», ένας πύργος ύψους 20 μ., που κατασκευάστηκε το 1859, ως μέρος τεμένους. Λίγο πιο κάτω θα βρείτε τη σκεπαστή Δημοτική Αγορά, χτισμένη το 1940, η οποία μέχρι και σήμερα λειτουργεί καθημερινά.

MH XAΣΕΤΕ
• Μπακιρένια μπρίκια, πυρίμαχες γυάλινες τσαγιέρες από την Τουρκία, χειροποίητα κοσμήματα. Η οικογένεια Ελευθεριάδη δημιουργεί καλαίσθητα αντικείμενα κάθε είδους, ενώ εισάγει και επιλεγμένα προϊόντα από το εξωτερικό, όλα σε προσιτές τιμές. Καταστήματα τέχνης και παράδοσης Ελευθεριάδη (Φίλιππου Αμοιρίδη 11, Παλιά Πόλη, τηλ. 25410-29939).
 
• Αξίζει να παρακολουθήσετε τις εκδηλώσεις της ΦΕΞ (Φιλοπρόοδου Ένωσης Ξάνθης), του πολυπληθέστερου πολιτιστικού φορέα της πόλης (ιδρύθηκε το 1952). Από τη λειτουργία του Λαογραφικού Μουσείου και μαθήματα κάθε είδους μέχρι εβδομάδες κινηματογραφικών προβολών και συναυλιών, το πρόγραμμα είναι πλούσιο και δίνει ζωή στην πόλη. Στο ραδιόφωνο της ΦΕΞ θα ακούσετε από παραδοσιακά και αμανέδες μέχρι τζαζ και ηλεκτρονική μουσική. Για πληροφορίες: www.fex.org.gr και www.radioxanthi.gr.

• Το καρναβάλι της Ξάνθης είναι το σημαντικότερο της βόρειας Ελλάδας. Πολύ κόσμο προσελκύουν και οι Γιορτές της Παλιάς Πόλης την πρώτη εβδομάδα του Σεπτεμβρίου. Και στις δύο περιπτώσεις, να ξέρετε ότι οι επισκέπτες είναι πολλοί και θα συναντήσετε συνωστισμό στα κεντρικά σημεία της Ξάνθης.

ΩΡΑ ΓΙΑ… ΝΕΣΤΟ

Η πόλη της Ξάνθης είναι η κατάλληλη βάση για να εξερευνήσετε τη γύρω περιοχή. Ο Νέστος απέχει περίπου 13 χλμ. και είναι ο πέμπτος μεγαλύτερος ποταμός της Ελλάδας, φυσικό σύνορο ανάμεσα στη Μακεδονία και τη Θράκη. Πηγάζει από τη Βουλγαρία, εισέρχεται στο ελληνικό έδαφος στα όρια της Δράμας, συνεχίζει στον νομό Ξάνθης και εκβάλλει στο Θρακικό Πέλαγος, όπου το δέλτα του ποταμού έχει χαρακτηριστεί ως Υδροβιότοπος Διεθνούς Σημασίας. Οι δύο κυριότερες «πύλες» του είναι τα χωριά Σταυρούπολη και Τοξότες, βόρεια και νότια των Στενών του Νέστου. Μπορείτε να επισκεφτείτε την περιοχή όλο τον χρόνο, με ιδανικότερες εποχές την άνοιξη και το φθινόπωρο. Και τον χειμώνα, όμως, αν το επιτρέπουν οι καιρικές συνθήκες, μπορείτε να περπατήσετε στα Στενά του Νέστου και να κάνετε δραστηριότητες στα νερά του ποταμού.
Καγιάκ: Κωπηλασία στα στενά του Νέστου, όπου θα έχετε την ευκαιρία να δείτε από μέσα τα βουνά να ορθώνονται δεξιά και αριστερά.

Καγιάκ στον ποταμό Νέστο, κοντά στο χωριό Τοξότες. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

Πεζοπορία: Ερειπωμένους οικισμούς, τους μαιανδρισμούς του ποταμού, παραποτάμια δάση, το τρένο που περνάει – όλα αυτά θα τα δείτε πεζοπορώντας. Η διαδρομή ξεκινά στο χωριό Γαλάνη, δίπλα στον Νέστο, περνάει από τα εγκαταλελειμμένα χωριά Κρωμνικό και Κομνηνά και συνεχίζει προς Σταυρούπολη. Από Γαλάνη μέχρι Κομνηνά θα χρειαστείτε περίπου 5-6 ώρες. Η διαδρομή είναι κατάλληλη και για παιδιά από 14 ετών και άνω.

Rafting: Αν θέλετε να κάνετε rafting στον Νέστο, θα πρέπει να ανεβείτε λίγο πιο βόρεια, στο Παρανέστι Δράμας. Η διαδρομή είναι εντυπωσιακή και σε κάποια σημεία του φαραγγιού τα νερά γίνονται ορμητικά, πράγμα που καθιστά την εμπειρία πολύ διασκεδαστική. Το rafting γίνεται καιρού επιτρέποντος και οι έμπειροι συνοδοί θα σας πουν αν οι συνθήκες είναι κατάλληλες.
Για όλα τα παραπάνω, επικοινωνείτε με τους ανθρώπους της εταιρείας Riverland (Τοξότες, τηλ. 25410-62488, www.riverland.gr).

Αν κινείστε με δικό σας αυτοκίνητο, από το χωριό Τοξότες ξεκινάει διαδρομή μήκους 39 χλμ. μέσα στα Στενά του Νέστου και πάνω από το ποτάμι, η οποία καταλήγει στο χωριό Σταυρούπολη. Θα δείτε από ψηλά το ποτάμι μέσα στο φαράγγι και θα περάσετε από τα ερειπωμένα χωριά Κρωμνικό και Λιβερά. Ο δρόμος έχει αρκετές στροφές και θα χρειαστείτε περίπου μία ώρα για να διανύσετε την απόσταση. Την ίδια διαδρομή ανάμεσα στα δύο χωριά μπορείτε να την κάνετε και με τρένο –από τις ωραιότερες σιδηροδρομικές εμπειρίες στην Ελλάδα–, το οποίο πηγαίνει παράλληλα με την κοίτη του ποταμού. Για πληροφορίες: ΤΡΑΙΝΟΣΕ, τηλ. 14511, www.trainose.gr.

ΣΤΟ ΠΟΡΤΟ ΛΑΓΟΣ ΓΙΑ ΦΛΑΜΙΝΓΚΟ

«Τώωωρα, έφυγαν τα φλαμίνγκο, δεν θα βρείτε», μας είπε με αυτοπεποίθηση η Ε. Και όμως, πολλά φοινικόπτερα ξεχειμωνιάζουν στις λιμνοθάλασσες της Θράκης. Ο πληθυσμός τους αυξάνεται τον Μάρτιο και τον Οκτώβριο, αλλά είναι σίγουρο ότι, όποτε και να έρθετε, θα συναντήσετε δεκάδες ροζ φλαμίνγκο. Πολλά πουλιά είναι επιδημητικά, παραμένουν δηλαδή και τον χειμώνα στην ίδια περιοχή, ενώ άλλα του ίδιου είδους ταξιδεύουν νοτιότερα ή πιο βόρεια, γι’ αυτό και συγκεκριμένες περιόδους τα φλαμίνγκο στη Θράκη αυξάνονται. Καλαμιώνες, υγρά λιβάδια, ρηχά νερά και δέντρα θα δείτε σε όλη την έκταση από το χωριό Νέα Κεσσάνη (20 χλμ. από την Ξάνθη) μέχρι και το χωριό  Ίμερος της Ροδόπης (53 χλμ. από την Ξάνθη). Αρχικά θα έχετε αριστερά τη λίμνη Βιστωνίδα και δεξιά τη λιμνοθάλασσα του Πόρτο Λάγος. Εκτός από τα φλαμίνγκο, υπάρχουν επίσης κορμοράνοι, πελεκάνοι και δεκάδες άλλα είδη. Η στιγμή που θα δείτε από κοντά να σηκώνεται ένα σμήνος από φλαμίνγκο είναι μαγική. «Η σημασία των πουλιών υπάρχει μόνο όταν πετούν για να θυμίζουν τον ξεχασμένο μας προορισμό», είχε σημειώσει στα «Σχόλια του Τρίτου» ο Μάνος Χατζιδάκις.

ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΤΟ ΛΑΓΟΣ 

• Αρχαιολογικό Μουσείο Αβδήρων (Άβδηρα, τηλ. 25410-51003, Δευτέρα-Κυριακή 08.00-15.00, 2 ευρώ). Αντικείμενα από τον δημόσιο βίο, τα σπίτια και τους τάφους των κατοίκων της αρχαίας πόλης των Αβδήρων, πατρίδας του Δημόκριτου, εκτίθενται στο καλαίσθητο μουσείο. Εντυπωσιακά τα κοσμήματα, τα αγγεία, αλλά και οι αναπαραστάσεις τάφων. Απέχει 20 χλμ. από την Ξάνθη.

Το ξύλινο γεφυράκι που οδηγεί στον Άγιο Νικόλαο, λίγο μετά το Πόρτο Λάγος. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

• Εκκλησάκι Αγίου Νικολάου. Σε νησάκι μέσα στο νερό είναι χτισμένος ο ναός του Αγίου Νικολάου και λίγο πιο μέσα το παρεκκλήσι της Παναγίας Παντάνασσας. Μια ξύλινη γέφυρα πεζών τα συνδέει μεταξύ τους, αλλά και με τη στεριά. Θα έρθετε εδώ για να θαυμάσετε το τοπίο, αλλά και για να δείτε πλήθος πουλιών τριγύρω. Απέχει 27 χλμ. από την Ξάνθη. Στο δεξί σας χέρι, στον επαρχιακό δρόμο Ξάνθης-Κομοτήνης, 2 χλμ. μετά το Πόρτο Λάγος.

• Φανάρι. Ανήκει στην Κομοτηνή, αλλά είναι το λιμάνι της περιοχής και εδώ θα ευχαριστηθείτε φρέσκο ψάρι σε καλές τιμές. Κατευθυνθείτε είτε στο Τουριστικό Περίπτερο Φαναρίου (Φανάρι, τηλ. 25350-31202) είτε στην ταβέρνα Φάρος (Φανάρι, τηλ. 25350-31311). Και τα δύο έχουν θέα στη θάλασσα και φρέσκα ψάρια και θαλασσινά από τους ντόπιους ψαράδες. Απέχει 37 χλμ. από την Ξάνθη.

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΑΒΡΑΜΙΔΗΣ

Μετάβαση

Η Ξάνθη απέχει 705 χλμ. από την Αθήνα, μέσω της εθνικής οδού Αθήνας-Θεσσαλονίκης και της Εγνατίας Οδού. Θα χρειαστείτε περίπου 7 ώρες και 35,45 ευρώ για τα διόδια (απλή μετάβαση). Εναλλακτικά, με αεροπλάνο μέχρι το αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης (η Ξάνθη απέχει 205 χλμ.) ή της Καβάλας (53 χλμ. από την Ξάνθη) και συνεχίζετε με νοικιασμένο ΙΧ.

Διαμονή

1905 Boutique Hotel (Χασιρτζόγλου 5, Παλιά Πόλη Ξάνθης, τηλ. 25410-77.362.,www.1905.gr, από 100 ευρώ το δίκλινο με πρωινό). Στεγάζεται σε κτίριο που έχει χαρακτηριστεί από το Υπουργείο Πολιτισμού ιστορικό διατηρητέο μνημείο και έργο τέχνης. Η τοποθεσία είναι ιδανική για βόλτες στην Παλιά Πόλη, ενώ όλοι οι χώροι έχουν ανακαινιστεί με γούστο.

1905 Boutique Hotel
 

Ξανθίππειον Hotel (28ης Οκτωβρίου 212, Ξάνθη, τηλ. 25410-77061, www.hotelxanthippion.gr, από 49 ευρώ το δίκλινο με πρωινό). Mε ατού τη θέση του, στην καρδιά της πόλης, και τις προσιτές τιμές του.
Elisso Xenia Hotel du Nord (Βασ. Σοφίας 9, Ξάνθη, τηλ. 25410-84400, www.hotelelisso.gr, από 90 ευρώ με πρωινό). Άριστο παράδειγμα ανακαίνισης των ιστορικών Ξενία.  
Για να είστε δίπλα στον ποταμό Νέστο, μείνετε σε ένα από τα δωμάτια του ξενώνα Κοκκύμελον (Τοξότες, τηλ. 25410-93551, www.kokkymelon.gr, από 63 ευρώ το δίκλινο με πρωινό). Στεγάζεται σε πετρόχτιστο, ανακαινισμένο κτίριο.

Για κρατήσεις που αφορούν τη διαμονή σας επισκεφθείτε τo: www.booking.com

Καφές – Ποτό

Ντίλι ντίλι (Πυγμαλίωνος Χρηστίδη 2, Παλιά Πόλη, τηλ. 25415-50575). Ανοιχτά από το πρωί για καφέ μέχρι αργά το βράδυ, αποτελεί σημείο συνάντησης στην πόλη. Ελληνικός στο μπρίκι, περιποιημένος εσπρέσο και μεγάλη ποικιλία σε ποτά.

Πρωινός καφές στο Ντίλι Ντίλι στην Παλιά Πόλη. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

Τυφλόμυγα (Ορφέως 20, Παλιά Πόλη, τηλ. 25410-64860). Τον ελληνικό τον σερβίρουν με λουκούμι σε ασημένιο δισκάκι, το βράδυ η μουσική ανεβαίνει και το μαγαζί γεμίζει.
Αλχημείον (Φιλίππου Αμοιρίδη 9, Παλιά Πόλη, τηλ. 25410-66354). Περίτεχνα αλλά ισορροπημένα κοκτέιλ, ωραίες μουσικές και καλές τιμές.

Φαγητό – Γλυκό

Επηρεασμένη σαφώς από την ανατολίτικη κουζίνα είναι η μαγειρική της πόλης. Θρακιώτικα και μακεδονίτικα στοιχεία συνυπάρχουν επίσης, κάνοντας την Ξάνθη γαστρονομικό προορισμό. Τα κρεατικά έχουν την τιμητική τους, ενώ πιο νότια, κοντά στη θάλασσα, αρκετά είναι τα ψάρια και τα θαλασσινά. Δοκιμάστε κεμπάπ γιαουρτλού, χουνκιάρ μπεγιεντί, αλλά και  μπακλαβά, κανταΐφι και καζάν ντιπί.

Πήγασος (Δημοτικής Αγοράς 1 και Μπένη Κωνσταντίνου, τηλ. 25410-29680). Στη γωνία της Δημοτικής Αγοράς θα απολαύσετε ολόφρεσκα, καλοψημένα κρεατικά στη σούβλα. Το περιβάλλον ζεστό και καλόγουστο, το σέρβις εξυπηρετικό και φιλικό.

Δημιουργική μαγειρική στο εστιατόριο 41. (Φωτογραφία: ΝΙΚΟΣ ΚΟΚΚΑΣ)

41 (Ελ. Βενιζέλου 41, Ξάνθη, τηλ. 25410-24291). Όλα κι όλα τέσσερα τραπέζια, ένας άνθρωπος στην κουζίνα και ένας που σερβίρει. Ό,τι κι αν δοκιμάσαμε, ήταν καλοφτιαγμένο, όπως οι παπαρδέλες με καπνιστό χέλι και κατίκι ή τα κεφτεδάκια.
Παλαιά Πόλις (Χασιρτζόγλου 7, Ξάνθη, τηλ. 25410-68685). Θρακιώτικη και ανατολίτικη κουζίνα, ευχάριστο περιβάλλον και γρήγορο σέρβις.
Πίλημα (Πίλημα, τηλ. 25410-24242). Κεμπάπ πεντανόστιμο, ψητά της ώρας και μαγειρευτά με ανατολίτικες επιρροές.
Νέα Ελλάς (Βασ. Κωνσταντίνου 8, Ξάνθη, τηλ. 25410-21095). Ένα σεκέρ παρέ πάνω σε βελούδινη κρέμα: αν είναι να δείξετε εγκράτεια και να παραγγείλετε μόνο ένα γλυκό, ας είναι αυτό. Πεντανόστιμα και τα μπακλαβαδάκια, οι τουλούμπες και τα σαραγλί.
Καζάνι (28ης Οκτωβρίου 278, Ξάνθη, τηλ. 25410-65866.) Τα γλυκά παρασκευάζονται στο εργαστήριό τους, στον ίδιο χώρο. Εξαιρετικό καζάν ντιπί που φτιάχνεται σε μπακιρένιο καζάνι και έπειτα καίγεται με φλόγιστρο.
Παπαπαρασκευάς (28ης Οκτωβρίου 186, Ξάνθη, τηλ. 25410-22677).  Στη Γλυφάδα Αττικής λειτουργεί το δεύτερο κατάστημα της επιχείρησης, αλλά εδώ ξεκίνησαν το 1926 να φτιάχνουν τις ονομαστές καριόκες τους.