Η σύγκρουση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ισραήλ και το Ιράν αποτελεί την κορύφωση μιας αντιπαράθεσης δεκαετιών γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τους βαλλιστικούς πυραύλους, τις περιφερειακές συμμαχίες της και τον έλεγχο στρατηγικών θαλάσσιων οδών.

Τον Φεβρουάριο του 2026, οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν μεγάλης κλίμακας επιθέσεις εναντίον του Ιράν, πλήττοντας πυρηνικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις αλλά και την ανώτατη ηγεσία της χώρας. Στα πλήγματα σκοτώθηκε ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, τον οποίο διαδέχθηκε ο γιος του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ.

Από το πυρηνικό πρόγραμμα στη συμφωνία του 2015

Οι πυρηνικές φιλοδοξίες του Ιράν έχουν ιστορία πολλών δεκαετιών. Από τη δεκαετία του 1980 και μετά, η Τεχεράνη ανέπτυξε σταδιακά τις πυρηνικές της δυνατότητες, ενώ το 2002 αποκαλύφθηκαν εγκαταστάσεις που δεν είχαν δηλωθεί στη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.

Οι διεθνείς πιέσεις και οι κυρώσεις που ακολούθησαν οδήγησαν τελικά στη συμφωνία του 2015, γνωστή ως JCPOA. Το Ιράν αποδέχθηκε σημαντικούς περιορισμούς στον εμπλουτισμό ουρανίου και στο απόθεμά του, με αντάλλαγμα την άρση οικονομικών κυρώσεων.

Η συμφωνία άρχισε να καταρρέει όταν ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από αυτήν το 2018 και επανέφερε την πολιτική της «μέγιστης πίεσης». Η Τεχεράνη απάντησε σταδιακά υπερβαίνοντας τους περιορισμούς του JCPOA.

Η περιφερειακή επιρροή της Τεχεράνης

Παράλληλα με το πυρηνικό πρόγραμμα, το Ιράν ενίσχυσε για χρόνια οργανώσεις και ένοπλες δυνάμεις στη Μέση Ανατολή μέσω των Φρουρών της Επανάστασης και της Δύναμης Κουντς.

Στο δίκτυο αυτό εντάσσονται η Χεζμπολάχ στον Λίβανο, οι Χούθι στην Υεμένη, σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και δυνάμεις που δραστηριοποιήθηκαν στη Συρία, ενώ η Τεχεράνη έχει παράσχει στρατιωτική υποστήριξη και στη Χαμάς.

Η περιφερειακή αυτή στρατηγική αποτέλεσε βασικό σημείο αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.

Από τον Σουλεϊμανί στη σύγκρουση Ιράν – Ισραήλ

Η ένταση κορυφώθηκε τον Ιανουάριο του 2020, όταν οι ΗΠΑ σκότωσαν στη Βαγδάτη τον διοικητή της Δύναμης Κουντς, Κασέμ Σουλεϊμανί.

Μετά την επίθεση της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο στη Γάζα, η αντιπαράθεση εξαπλώθηκε σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Το 2024, Ιράν και Ισραήλ πέρασαν για πρώτη φορά σε μεγάλης κλίμακας απευθείας ανταλλαγές πυραυλικών και αεροπορικών επιθέσεων. Η σύγκρουση κλιμακώθηκε περαιτέρω το 2025, όταν το Ισραήλ έπληξε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στρατιωτικούς αξιωματούχους και επιστήμονες.

Οι ΗΠΑ παρενέβησαν άμεσα τον Ιούνιο του 2025, πραγματοποιώντας πλήγματα στις πυρηνικές εγκαταστάσεις Φορντό, Ισφαχάν και Νατάνζ.

Ο πόλεμος του 2026

Μετά την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, οι πιέσεις προς την Τεχεράνη εντάθηκαν. Οι διαπραγματεύσεις δεν κατέληξαν σε συμφωνία για τον τερματισμό του εμπλουτισμού ουρανίου και στις 28 Φεβρουαρίου 2026 ΗΠΑ και Ισραήλ εξαπέλυσαν νέα μεγάλη στρατιωτική επιχείρηση.

Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, στόχος ήταν η καταστροφή των βαλλιστικών δυνατοτήτων του Ιράν, η εξουδετέρωση του πολεμικού του ναυτικού, η αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου και η αποδυνάμωση των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης.

Το Ιράν απάντησε με πυραύλους και drones εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων σε χώρες όπως το Μπαχρέιν, η Ιορδανία, το Κουβέιτ, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ενώ επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν επίσης εναντίον του Ισραήλ και υποδομών σε χώρες του Κόλπου.

Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο

Η σύγκρουση απέκτησε παγκόσμιες οικονομικές διαστάσεις όταν το Ιράν περιόρισε δραστικά τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους διαδρόμους μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο.

Οι ΗΠΑ απάντησαν με αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, ενώ οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και ενεργειακές υποδομές αύξησαν την αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές και στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες.

Ο πόλεμος είχε παράλληλα βαρύ ανθρωπιστικό κόστος, με χιλιάδες νεκρούς και εκατομμύρια εκτοπισμένους.

Η εύθραυστη εκεχειρία

Στις 7 Απριλίου συμφωνήθηκε εκεχειρία δύο εβδομάδων, χωρίς όμως να σταματήσουν πλήρως οι επιθέσεις.

Στις 14 Ιουνίου, με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε νέα προσωρινή συμφωνία, η οποία προέβλεπε μεταξύ άλλων την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, παύση των εχθροπραξιών για 60 ημέρες και αποκλιμάκωση της σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Ωστόσο, οι δύο πλευρές αλληλοκατηγορούνται έκτοτε για παραβιάσεις. Η Τεχεράνη κατηγορεί την Ουάσιγκτον ότι δεν εξασφάλισε την εφαρμογή των όρων που αφορούν τον Λίβανο, ενώ οι ΗΠΑ κατηγορούν το Ιράν για επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων και καθυστερήσεις στις συνομιλίες για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Μια συνολική συμφωνία παραμένει μακριά, καθώς τα βασικά ζητήματα —το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, οι κυρώσεις, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ και η περιφερειακή ασφάλεια— εξακολουθούν να παραμένουν ανοικτά.

Το ΝΑΤΟ δηλώνει σε αυξημένη ετοιμότητα μετά τις πληροφορίες ότι το Ιράν έχει εξετάσει σενάρια επιθέσεων κατά αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην Ευρώπη, σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης της σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Αξιωματούχος της Συμμαχίας, απαντώντας σε σχετικό ερώτημα του Reuters, υπογράμμισε ότι το ΝΑΤΟ διαθέτει ισχυρή αποτρεπτική και αμυντική ικανότητα και ότι θα λάβει κάθε αναγκαίο μέτρο για την προστασία των κρατών-μελών του.

Όπως ανέφερε, η Συμμαχία έχει ήδη αποδείξει την αποτελεσματικότητα της αεράμυνάς της μέσα στο 2026, όταν αναχαιτίστηκαν σε τέσσερις διαφορετικές περιπτώσεις βαλλιστικοί πύραυλοι που κατευθύνονταν από το Ιράν προς την Τουρκία.

Στο επίκεντρο Κύπρος και Βουλγαρία

Η αντίδραση του ΝΑΤΟ ακολούθησε δημοσίευμα των Financial Times, σύμφωνα με το οποίο η Τεχεράνη έχει εξετάσει πιθανούς στόχους στη νοτιοανατολική Ευρώπη.

Μεταξύ αυτών φέρονται να περιλαμβάνονται αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις στη Βουλγαρία, όπου έχει εγκριθεί η χρήση της αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού.

Παράλληλα, στο «κάδρο» βρίσκεται και η Κύπρος, όπου η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι είχε αποτελέσει στόχο επίθεσης με drone τον Μάρτιο.

Σενάρια για διεύρυνση της σύγκρουσης

Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το Ιράν εξετάζει το ενδεχόμενο να επεκτείνει τις στρατιωτικές του επιχειρήσεις πέρα από τη Μέση Ανατολή εάν η Ουάσιγκτον προχωρήσει σε νέα επιθετική κλιμάκωση.

Η Τεχεράνη φέρεται επίσης να έχει αξιολογήσει ξεχωριστά το ενδεχόμενο επιθέσεων σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ.

Οι εξελίξεις ενισχύουν την ανησυχία για πιθανή γεωγραφική διεύρυνση της αντιπαράθεσης, με το ΝΑΤΟ να διαμηνύει ότι η αμυντική του διάταξη παραμένει πλήρως ενεργή και έτοιμη να ανταποκριθεί σε οποιαδήποτε απειλή.

Η ένταση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αποκτά πλέον έντονη ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς η Τεχεράνη φέρεται να εξετάζει σενάρια επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών στόχων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με την Κύπρο και τη Βουλγαρία να βρίσκονται μεταξύ των πιθανών στόχων.

Σύμφωνα με τους Financial Times, πρόσωπα με γνώση των συζητήσεων στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος αναφέρουν ότι η Τεχεράνη έχει αξιολογήσει επιλογές για διεύρυνση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης πέρα από τη Μέση Ανατολή, εφόσον η Ουάσιγκτον προχωρήσει σε νέα κλιμάκωση των επιθέσεων κατά του Ιράν.

Σε ετοιμότητα οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις

Οι πληροφορίες έχουν προκαλέσει αυξημένη επαγρύπνηση στην Αθήνα. Το ελληνικό Πεντάγωνο φέρεται να έχει επεξεργαστεί σχέδια για διαφορετικά ενδεχόμενα, με τις Ένοπλες Δυνάμεις να παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις.

Στην Κύπρο εξακολουθούν να βρίσκονται ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη με τα πληρώματά τους, καθώς και πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού. Η ελληνική στρατιωτική παρουσία είχε ενισχυθεί μετά τις προηγούμενες ιρανικές επιθέσεις στο Ακρωτήρι και διατηρείται έκτοτε με τις απαραίτητες εναλλαγές προσωπικού και μέσων.

Παράλληλα, εξετάζεται η μεταφορά πυροβολαρχίας Patriot από την Κάρπαθο στην Κρήτη, με στόχο την ενίσχυση της αντιαεροπορικής προστασίας της Σούδας.

Ανοιχτό παραμένει και το ενδεχόμενο ελληνικής συνδρομής προς τη Βουλγαρία. Εφόσον η Σόφια υποβάλει σχετικό αίτημα, αυτό θα μπορούσε να εξεταστεί από το ΚΥΣΕΑ με στόχο την ενίσχυση της αντιαεροπορικής κάλυψης.

Στο «κάδρο» Κύπρος και Βουλγαρία

Κατά τους Financial Times, οι ιρανικές δυνάμεις έχουν εξετάσει πιθανούς αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους στη Βουλγαρία, όπου έχει εγκριθεί η χρήση της αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού.

Στα πιθανά σενάρια περιλαμβάνεται και η Κύπρος, όπου βρίσκεται η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι. Το Ιράν έχει ήδη προειδοποιήσει ότι στρατιωτικές εγκαταστάσεις που χρησιμοποιούνται για επιθέσεις εναντίον του ιρανικού εδάφους μπορούν να θεωρηθούν στόχοι αντιποίνων.

Παράλληλα, η Τεχεράνη φέρεται να έχει εξετάσει ακόμη και επιθέσεις σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης.

Φόβοι για νέο γύρο πολέμου

Στην Τεχεράνη ενισχύεται η εκτίμηση ότι ένας νέος γύρος μεγάλης στρατιωτικής αντιπαράθεσης με τις ΗΠΑ είναι πιθανός. Οι συνομιλίες για τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σε αδιέξοδο, ενώ η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται να σκληραίνει τη στάση της.

Οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση νέας σύγκρουσης πλήρους κλίμακας το Ιράν θα μπορούσε να εγκαταλείψει την προηγούμενη τακτική επικέντρωσης σε στόχους στη Μέση Ανατολή και να διευρύνει γεωγραφικά τις επιχειρήσεις του.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η δυνατότητα του Ιράν να πλήξει στόχους στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη είναι υπαρκτή, αν και περιορισμένη. Βαλλιστικοί πύραυλοι μέσου βεληνεκούς θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων, ωστόσο η αποτελεσματικότητά τους μειώνεται όσο αυξάνεται η απόσταση.

Το εύρος οποιασδήποτε ιρανικής αντίδρασης θα εξαρτηθεί τελικά από τις επόμενες κινήσεις της Ουάσιγκτον, με πηγές που επικαλούνται οι Financial Times να προειδοποιούν ότι μια νέα μεγάλη αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει την Τεχεράνη σε αντίποινα ακόμη και εκτός Μέσης Ανατολής.