Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να μοιάζει άυλη, όμως η λειτουργία της βασίζεται σε τεράστιες φυσικές υποδομές που καταναλώνουν ενέργεια και νερό σε ολοένα μεγαλύτερη κλίμακα.

Πίσω από κάθε ερώτηση σε ένα chatbot, κάθε δημιουργία εικόνας και κάθε αυτοματοποιημένη εργασία βρίσκονται χιλιάδες ισχυροί επεξεργαστές που λειτουργούν μέσα σε μεγάλα κέντρα δεδομένων.

Η συνεχής αύξηση της χρήσης τους φέρνει πλέον στο προσκήνιο ένα λιγότερο γνωστό περιβαλλοντικό ζήτημα: τη μεγάλη ποσότητα νερού που απαιτείται για να παραμένουν αυτές οι εγκαταστάσεις σε ασφαλή θερμοκρασία.

Γιατί η AI χρειάζεται νερό

Τα σύγχρονα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτούν ιδιαίτερα υψηλή υπολογιστική ισχύ.

Κατά την εκπαίδευση αλλά και κατά την καθημερινή λειτουργία τους, οι επεξεργαστές των data centers παράγουν μεγάλες ποσότητες θερμότητας. Χωρίς αποτελεσματική ψύξη, η απόδοση των συστημάτων μειώνεται και αυξάνεται ο κίνδυνος βλαβών.

Για τον λόγο αυτό, πολλά κέντρα δεδομένων χρησιμοποιούν συστήματα ψύξης που βασίζονται στο νερό.

Μία από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους είναι η εξάτμιση, κατά την οποία το νερό απορροφά θερμότητα από τον εξοπλισμό και στη συνέχεια μετατρέπεται σε υδρατμούς.

Το αποτέλεσμα είναι ότι μεγάλο μέρος αυτής της ποσότητας δεν μπορεί να επαναχρησιμοποιηθεί άμεσα.

Υπάρχει και η έμμεση κατανάλωση

Το περιβαλλοντικό αποτύπωμα δεν περιορίζεται στο νερό που χρησιμοποιείται μέσα στις ίδιες τις εγκαταστάσεις.

Τα data centers χρειάζονται τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ μέρος αυτής παράγεται σε μονάδες ηλεκτροπαραγωγής που χρησιμοποιούν και αυτές νερό για ψύξη.

Έτσι, η πραγματική υδατική επιβάρυνση της Τεχνητής Νοημοσύνης περιλαμβάνει τόσο την άμεση κατανάλωση στα κέντρα δεδομένων όσο και την έμμεση κατανάλωση που συνδέεται με την παραγωγή της απαιτούμενης ηλεκτρικής ενέργειας.

Πόσο «κοστίζει» μια συνομιλία

Η κατανάλωση μπορεί να φαίνεται αμελητέα σε επίπεδο ενός χρήστη, αλλά η εικόνα αλλάζει όταν οι ίδιες υπηρεσίες χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα από εκατομμύρια ανθρώπους.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις που έχουν παρουσιαστεί σε σχετικές μελέτες, μια αλληλεπίδραση περίπου 10 έως 50 ερωτήσεων με ένα προηγμένο σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να συνδέεται με κατανάλωση περίπου δύο λίτρων νερού για τις ανάγκες ψύξης και ηλεκτροδότησης.

Η συγκεκριμένη ποσότητα μπορεί να διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το μοντέλο, το data center, την τοποθεσία, τις καιρικές συνθήκες και τον τρόπο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, όμως, ακόμη και μικρές ποσότητες ανά χρήση πολλαπλασιάζονται γρήγορα.

Η ζήτηση μπορεί να αυξηθεί δραματικά

Η εξάπλωση της AI αναμένεται να οδηγήσει σε συνεχή κατασκευή νέων data centers και σε αύξηση της υπολογιστικής ισχύος των ήδη υπαρχόντων.

Εκτιμήσεις που έχουν παρουσιαστεί σε διεθνείς εκθέσεις προειδοποιούν ότι μέχρι το 2030 η συνολική ζήτηση νερού που συνδέεται με τις υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να φτάσει σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα.

Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα σοβαρό όταν νέες εγκαταστάσεις κατασκευάζονται σε περιοχές που ήδη αντιμετωπίζουν λειψυδρία.

Σε τέτοιες περιπτώσεις, τα data centers μπορεί να βρεθούν να ανταγωνίζονται νοικοκυριά, γεωργία και βιομηχανία για έναν περιορισμένο φυσικό πόρο.

Η άλλη πλευρά της Τεχνητής Νοημοσύνης

Το παράδοξο είναι ότι η ίδια τεχνολογία που αυξάνει την κατανάλωση νερού μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για τη μείωσή της.

Συστήματα AI εφαρμόζονται ήδη σε δίκτυα ύδρευσης για τον εντοπισμό διαρροών και ανωμαλιών.

Μέσω ανάλυσης μεγάλου όγκου δεδομένων, μπορούν να εντοπίζουν προβλήματα πολύ ταχύτερα από τις συμβατικές μεθόδους και να περιορίζουν μεγάλες απώλειες πόσιμου νερού.

Εξοικονόμηση νερού και στη γεωργία

Αντίστοιχη χρήση γίνεται στον αγροτικό τομέα.

Αισθητήρες, δορυφορικά δεδομένα και αλγόριθμοι μπορούν να συνδυάζουν πληροφορίες για την υγρασία του εδάφους, τη θερμοκρασία και τις προβλέψεις του καιρού.

Με αυτόν τον τρόπο, οι παραγωγοί μπορούν να γνωρίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πότε και πόσο πρέπει να ποτίσουν.

Η λεγόμενη γεωργία ακριβείας μπορεί έτσι να περιορίσει τη σπατάλη νερού, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι υδάτινοι πόροι βρίσκονται ήδη υπό πίεση.

Οι τεχνολογικές εταιρείες αναζητούν λύσεις

Η αυξανόμενη κατανάλωση πόρων έχει οδηγήσει τις εταιρείες τεχνολογίας στην αναζήτηση αποδοτικότερων συστημάτων ψύξης.

Μία από τις λύσεις είναι τα συστήματα κλειστού βρόχου, στα οποία το ίδιο νερό κυκλοφορεί επανειλημμένα αντί να χάνεται συνεχώς μέσω εξάτμισης.

Παράλληλα, νέα data centers σχεδιάζονται σε περιοχές με χαμηλότερες θερμοκρασίες, ώστε να αξιοποιείται περισσότερο ο εξωτερικός αέρας για φυσική ψύξη.

Άλλες τεχνολογίες επικεντρώνονται στη μείωση της ίδιας της θερμότητας που παράγεται από τους επεξεργαστές και στη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των συστημάτων.

Το επόμενο στοίχημα της AI

Η μεγάλη πρόκληση για την Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αφορά μόνο το πόσο ισχυρά θα γίνουν τα επόμενα μοντέλα.

Αφορά και το πόσο αποδοτικά θα λειτουργούν.

Καθώς η χρήση της AI επεκτείνεται σε επιχειρήσεις, δημόσιες υπηρεσίες και καθημερινές εφαρμογές, η περιβαλλοντική επίπτωση των υποδομών της θα γίνεται ολοένα σημαντικότερη.

Η ανάπτυξη νέων μοντέλων θα πρέπει επομένως να συνοδευτεί από αποτελεσματικότερη χρήση νερού, καθαρότερη ενέργεια και καλύτερο σχεδιασμό των data centers.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και της λειψυδρίας. Για να συμβεί αυτό, όμως, θα πρέπει πρώτα να περιορίσει το δικό της περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

Ένα νέο χρηματοδοτικό πακέτο ύψους 5,3 δισ. ευρώ έρχεται να καλύψει μέρος του κενού που αφήνει πίσω του το Ταμείο Ανάκαμψης, με επίκεντρο αυτή τη φορά την ενεργειακή επιβάρυνση των νοικοκυριών, τη στέγη και τις «πράσινες» μετακινήσεις.

Το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα, το οποίο έχει λάβει την έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περιλαμβάνει συνολικά 25 παρεμβάσεις με ορίζοντα το 2032. Ο σχεδιασμός αφορά περίπου 1,5 εκατ. νοικοκυριά και 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις, ενώ οι πρώτες δράσεις ενεργοποιούνται ήδη από φέτος.

Το μεγαλύτερο κύμα χρηματοδότησης αναμένεται από το 2027, όταν θα αρχίσουν και οι βασικές εκταμιεύσεις των ευρωπαϊκών πόρων.

Πώς μοιράζονται τα 5,3 δισ. ευρώ

Χωρίς τον ΦΠΑ, το πρόγραμμα αντιστοιχεί σε 4,77 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 3,57 δισ. ευρώ θα προέλθουν από ευρωπαϊκούς πόρους και περίπου 1,2 δισ. ευρώ από εθνική συμμετοχή.

Με τον ΦΠΑ, το συνολικό οικονομικό αποτύπωμα φτάνει στα 5,3 δισ. ευρώ.

Το νέο εργαλείο προορίζεται να λειτουργήσει ως βασικός χρηματοδοτικός πυλώνας της περιόδου μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, δίπλα στο ΕΣΠΑ, τις αγροτικές ενισχύσεις και τα υπόλοιπα επενδυτικά ταμεία.

Οι εκταμιεύσεις, πάντως, δεν θα γίνονται αυτόματα. Η Ελλάδα θα πρέπει να εκπληρώνει συγκεκριμένα ορόσημα και στόχους, με διαδικασία αντίστοιχη εκείνης που εφαρμόστηκε στο Ταμείο Ανάκαμψης.

Γιατί το 2027 είναι κομβικό

Η χρονιά-κλειδί για το πρόγραμμα είναι το 2027, όταν το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων ETS2 θα επεκταθεί στα καύσιμα των μεταφορών και στα κτίρια.

Αυτό αναμένεται να αυξήσει το κόστος χρήσης πετρελαίου και φυσικού αερίου, δημιουργώντας μεγαλύτερη πίεση κυρίως στα χαμηλότερα εισοδήματα.

Το ελληνικό σχέδιο επιχειρεί να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα σε αυτή την επιβάρυνση, ιδιαίτερα σε μια χώρα με παλαιό κτιριακό απόθεμα, υψηλή ενεργειακή φτώχεια και σημαντική εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.

Νέες κοινωνικές κατοικίες σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα

Ένα από τα πρώτα μέτωπα του σχεδίου αφορά τη στέγη.

Σε τρία πρώην στρατόπεδα σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα προωθούνται οι διαδικασίες για τη δημιουργία περίπου 2.350 κοινωνικών κατοικιών.

Παράλληλα, εξετάζεται η μετατροπή δημόσιων κτιρίων σε κατοικίες, ώστε να προστεθούν περίπου 400 ακόμη διαμερίσματα.

Συνολικά, ο σχεδιασμός μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία περίπου 2.750 κατοικιών, με προϋπολογισμό κοντά στα 490 εκατ. ευρώ.

Ενεργειακή αναβάθμιση για μικρές επιχειρήσεις

Από τις πρώτες παρεμβάσεις είναι και νέο πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης για πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Οι επιδοτήσεις θα μπορούν να καλύπτουν παρεμβάσεις στο κτιριακό κέλυφος, εγκατάσταση αντλιών θερμότητας και αντικατάσταση θερμοσιφώνων με ηλιακά συστήματα.

Για τη δράση προβλέπονται περίπου 395 εκατ. ευρώ, με στόχο να ωφεληθούν περίπου 12.000 επιχειρήσεις.

Ηλεκτρικό αυτοκίνητο έως 150 ευρώ τον μήνα

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το νέο μοντέλο κοινωνικού leasing ηλεκτρικών αυτοκινήτων.

Ευάλωτα νοικοκυριά θα μπορούν να αποκτούν ηλεκτρικό ΙΧ μέσω τετραετούς μίσθωσης, με μηνιαίο κόστος που δεν θα υπερβαίνει τα 150 ευρώ.

Η επιδότηση μπορεί να φτάνει έως τις 12.500 ευρώ, ενώ προβλέπεται επιπλέον ενίσχυση 1.500 ευρώ για οικογένειες με μέλος ΑμεΑ.

Το μέτρο έχει προϋπολογισμό περίπου 170 εκατ. ευρώ και στόχο να καλύψει 15.000 νοικοκυριά.

Νέα ηλεκτρικά λεωφορεία σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη

Το σχέδιο προβλέπει επίσης ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών με 211 νέα ηλεκτρικά λεωφορεία.

Από αυτά, 101 προορίζονται για την Αθήνα και 110 για τη Θεσσαλονίκη.

Προτεραιότητα θα δοθεί σε περιοχές με αυξημένες μεταφορικές ανάγκες και χαμηλότερα εισοδήματα, όπως η Δυτική Αττική και η Δυτική Θεσσαλονίκη.

Ο στόχος είναι να μειωθεί ο χρόνος αναμονής στις στάσεις, να αυξηθεί η συχνότητα των δρομολογίων και να περιοριστεί το λειτουργικό κόστος των αστικών συγκοινωνιών.

Επιδοτήσεις για ηλεκτρικά ταξί

Στον ίδιο άξονα προβλέπεται και αντικατάσταση συμβατικών ταξί με ηλεκτρικά οχήματα.

Η βασική επιδότηση θα φτάνει τις 20.000 ευρώ ανά όχημα, ενώ για ταξί προσαρμοσμένα στις ανάγκες ατόμων με αναπηρία η ενίσχυση θα μπορεί να φτάνει τις 29.000 ευρώ.

Αρχικά το πρόγραμμα θα αφορά Αθήνα και Θεσσαλονίκη και στη συνέχεια αναμένεται να επεκταθεί στην υπόλοιπη χώρα.

Από το 2027 ανοίγει το μεγάλο πακέτο για τα σπίτια

Η μεγαλύτερη επιμέρους παρέμβαση του σχεδίου αφορά την ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών.

Από το 2027 προβλέπεται πακέτο περίπου 1,7 δισ. ευρώ για εργασίες εξοικονόμησης ενέργειας, αντικατάσταση συστημάτων θέρμανσης και αλλαγή θερμοσιφώνων σε ευάλωτα νοικοκυριά.

Παράλληλα, θα δημιουργηθούν 13 «one stop shops», ένα σε κάθε Περιφέρεια, ώστε οι δικαιούχοι να έχουν συγκεντρωμένη ενημέρωση και τεχνική υποστήριξη.

Περίπου 200.000 νοικοκυριά θα μπορούν ακόμη να αποκτούν δωρεάν Πιστοποιητικό Ενεργειακής Απόδοσης.

Έξτρα 100 ευρώ στο επίδομα θέρμανσης

Άμεση οικονομική ενίσχυση προβλέπεται και για τους δικαιούχους του επιδόματος θέρμανσης.

Από το 2027 έως και το 2032, περίπου 780.000 νοικοκυριά θα λαμβάνουν επιπλέον 100 ευρώ τον χρόνο.

Το ποσό προορίζεται να περιορίσει μέρος της επιβάρυνσης από το αυξημένο κόστος του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του υγραερίου.

Παρεμβάσεις σε φοιτητικές εστίες και υποδομές ΑμεΑ

Το πρόγραμμα επεκτείνεται και στις φοιτητικές εστίες.

Προβλέπεται αναβάθμιση 15 κτιρίων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Πάτρα και Κομοτηνή, με ωφελούμενους περίπου 5.600 φοιτητές.

Σημαντικό τμήμα των πόρων κατευθύνεται και στην προσβασιμότητα.

Προβλέπεται πλήρης επιδότηση για ηλεκτρικά αμαξίδια, mobility scooters και hand bikes για 13.200 άτομα με αναπηρία, καθώς και παρεμβάσεις στο μετρό και στους σιδηροδρομικούς σταθμούς.

Νέοι συρμοί και αναβάθμιση του Μετρό

Στη Γραμμή 1 του Μετρό προβλέπεται αναβάθμιση 10 παλαιών συρμών και παρεμβάσεις ώστε και οι 24 σταθμοί να είναι πλήρως προσβάσιμοι.

Παράλληλα, προγραμματίζεται η αγορά 12 νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3.

Επιπλέον, θα πραγματοποιηθούν έργα προσβασιμότητας σε 33 σιδηροδρομικούς σταθμούς.

Ηλεκτρικά επαγγελματικά οχήματα και νέοι φορτιστές

Σημαντικό μέρος του σχεδίου αφορά και τις πολύ μικρές επιχειρήσεις.

Θα μπορούν να αγοράζουν ή να μισθώνουν ηλεκτρικά επαγγελματικά οχήματα και να εγκαθιστούν ιδιωτικούς φορτιστές.

Παράλληλα, σχεδιάζεται η ανάπτυξη περίπου 4.400 νέων δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης σε περιοχές όπου σήμερα η σχετική υποδομή είναι περιορισμένη.

Μεταφορές κατόπιν ζήτησης για ευάλωτες ομάδες

Νέες υπηρεσίες «Μεταφορών Κατά Παραγγελία» προβλέπονται για την Αττική, τη Θεσσαλονίκη και περιφερειακούς δήμους.

Οι υπηρεσίες θα απευθύνονται κυρίως σε ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία, μονογονεϊκές και πολύτεκνες οικογένειες και ανέργους.

Ξεχωριστή δράση θα καλύπτει και τη μεταφορά μαθητών με αναπηρία σε αστικά κέντρα, ορεινές περιοχές και νησιά.

Τέσσερις νέες δημοτικές γραμμές στην Αθήνα

Στην Αθήνα προβλέπεται επίσης η δημιουργία τεσσάρων νέων γραμμών δημοτικής συγκοινωνίας μέσω του ATHENS MOVE.

Οι νέες διαδρομές θα συνδέουν περιοχές όπως ο Νέος Κόσμος, τα Πετράλωνα, ο Κεραμεικός, τα Κάτω Πατήσια, τα Σεπόλια, ο Προμπονάς, τα Άνω Πατήσια, η Κυψέλη και η Αττική.

Το συνολικό σχέδιο επιχειρεί έτσι να συνδυάσει κοινωνική πολιτική και πράσινη μετάβαση, μεταφέροντας το βάρος από μεμονωμένες επιδοτήσεις σε ένα πολυετές πλαίσιο στήριξης για κατοικία, ενέργεια και μεταφορές.

Η Δυτική Ευρώπη βιώνει ένα από τα πιο ακραία καλοκαίρια των τελευταίων ετών, με διαδοχικά κύματα καύσωνα να επηρεάζουν μεγάλες περιοχές της ηπείρου ήδη από την άνοιξη.

Οι πρώτες ενδείξεις της ασυνήθιστης ζέστης εμφανίστηκαν τον Μάιο, όταν αρκετές πόλεις κατέγραψαν θερμοκρασίες πολύ υψηλότερες από τα συνήθη επίπεδα της εποχής. Η εικόνα αυτή όχι μόνο συνεχίστηκε, αλλά εντάθηκε κατά τη διάρκεια του Ιουνίου, του Ιουλίου και του Αυγούστου.

Μέχρι τα μέσα Αυγούστου, μεγάλο τμήμα της Ευρώπης είχε ήδη περάσει από πέντε διαφορετικά κύματα καύσωνα, με τον υδράργυρο να ξεπερνά σε αρκετές περιπτώσεις τους 40 βαθμούς Κελσίου.

Ζέστη που επιμένει και τη νύχτα

Ιδιαίτερα επιβαρυντικό στοιχείο του φετινού καλοκαιριού δεν είναι μόνο οι πολύ υψηλές μέγιστες θερμοκρασίες, αλλά και η μεγάλη διάρκειά τους.

Σε πολλές περιοχές, η ζέστη παρέμεινε για συνεχόμενες ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες, ενώ οι θερμοκρασίες τη νύχτα δεν υποχωρούσαν αρκετά ώστε να προσφέρουν ουσιαστική ανακούφιση.

Αυτό το μοτίβο αυξάνει σημαντικά την πίεση σε ανθρώπους, υποδομές και ενεργειακά δίκτυα, καθώς οι περίοδοι ανάπαυσης από τις ακραίες θερμοκρασίες περιορίζονται.

Η εικόνα από τη NASA

Η ένταση του φαινομένου αποτυπώνεται και σε timelapse της NASA, το οποίο παρουσιάζει την εξέλιξη των μέγιστων ημερήσιων θερμοκρασιών στη Δυτική Ευρώπη από την 1η Μαΐου έως τις 19 Αυγούστου 2026.

Η απεικόνιση βασίζεται σε συνδυασμό δορυφορικών παρατηρήσεων και δεδομένων από το παγκόσμιο μοντέλο GEOS της NASA.

Οι πιο σκούρες κόκκινες περιοχές στον χάρτη αντιστοιχούν σε σημεία όπου η θερμοκρασία έφτασε ή ξεπέρασε τους 40 βαθμούς Κελσίου, αποτυπώνοντας το εύρος και τη διάρκεια των ακραίων θερμικών επεισοδίων.

Νέα ρεκόρ σε πολλές χώρες

Η φετινή περίοδος συνοδεύτηκε από αλλεπάλληλες καταρρίψεις ιστορικών ρεκόρ.

Στο Λονδίνο, η θερμοκρασία έφτασε τους 35,1 βαθμούς Κελσίου στις 26 Μαΐου, ξεπερνώντας σημαντικά το προηγούμενο ρεκόρ για τον συγκεκριμένο μήνα.

Στη Γαλλία, το Μπορντό κατέρριψε το ρεκόρ μέγιστης θερμοκρασίας για τρεις συνεχόμενες ημέρες τον Ιούνιο, με τον υδράργυρο να φτάνει τους 42,5 βαθμούς Κελσίου στις 24 Ιουνίου.

Τον Αύγουστο, η Σλοβακία σημείωσε νέα εθνικά ρεκόρ τόσο στις υψηλότερες ημερήσιες θερμοκρασίες όσο και στις ελάχιστες νυχτερινές.

Ιστορικό δίμηνο για τη Δυτική Ευρώπη

Σύμφωνα με το Copernicus, ο συνδυασμός των θερμοκρασιών του Ιουνίου και του Ιουλίου στη Δυτική Ευρώπη ήταν ο υψηλότερος που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.

Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εικόνα ενός καλοκαιριού που δεν χαρακτηρίζεται από ένα μόνο ακραίο επεισόδιο, αλλά από επαναλαμβανόμενες και παρατεταμένες περιόδους πολύ υψηλών θερμοκρασιών.

Το 2026 αναδεικνύεται έτσι σε χρονιά-ορόσημο για τη Δυτική Ευρώπη, με τα δεδομένα να δείχνουν ότι οι ακραίοι καύσωνες αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη διάρκεια, ένταση και γεωγραφική έκταση.