Τι είναι οι ιδεοληψίες και οι καταναγκασμοί…

Ιδεοληψίες ονομάζουμε τις βασανιστικές σκέψεις ή νοητικές εικόνες που μας έρχονται από μόνες τους και είναι επίμονες, ανεπιθύμητες και νιώθουμε ότι δεν μπορούμε να τις ελέγξουμε. Οι σκέψεις αυτές συνήθως δεν έχουν λογική βάση και για αυτό συχνά οι άνθρωποι που τις εμφανίζουν νιώθουν αμηχανία και ντροπή για αυτές.

Το περιεχόμενο των ιδεοληψιών δεν έχει κάποιο ιδιαίτερο συμβολικό νόημα, αλλά εξαρτάται από τους φόβους και τα άγχη του καθενός μας. Το περιεχόμενό τους συχνά είναι “απαράδεκτο” για το άτομο π.χ. μία μητέρα μπορεί να φοβάται ότι θα σκοτώσει τα παιδιά της. Άλλοι άνθρωποι βασανίζονται από σκέψεις για σεξουαλικές συμπεριφορές που τους προκαλούν αποστροφή ή σκέψεις που έρχονται σε αντίθεση με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις. Επιπλέον, το περιεχόμενο των σκέψεων αυτών δεν αποτελεί κριτήριο βαρύτητας της διαταραχής.

Ωστόσο υπάρχει μεγάλη απόσταση μεταξύ των σκέψεων και της συμπεριφοράς. Οι άνθρωποι επεξεργάζονται πολλές ιδέες στο μυαλό τους χωρίς αυτό να σημαίνει ότι πρόκειται να κάνουν πράξη όλες αυτές τις σκέψεις. Το πρόβλημα έγκειται στο γεγονός ότι επειδή ακριβώς οι ιδεοληψίες είναι συχνά “απαράδεκτες” το άτομο νιώθει άγχος για αυτές και προσπαθεί να τις διώξει από το μυαλό του. Αυτό δυστυχώς δεν είναι εφικτό καθώς ο εγκέφαλός μας δεν μπορεί να επεξεργαστεί τέτοιου είδους αρνητικές εντολές (για να πειστείτε δοκιμάστε να ΜΗΝ σκεφτείτε μία άσπρη αρκούδα αυτή τη στιγμή).

Εφόσον λοιπόν οι άνθρωποι δεν μπορούν να διώξουν αυτές τις αρνητικές σκέψεις με τη δύναμη της θέλησής τους, πολλές φορές ανακαλύπτουν κάποιο “αντίδοτο” για τις σκέψεις αυτές. Μπορεί είτε να εκτελούν κάποια συγκεκριμένη πράξη είτε να φέρνουν στο μυαλό τους μία άλλη εικόνα ή σκέψη που εξουδετερώνει τη σκέψη που τους αγχώνει. Άλλοι προσπαθούν να αποφεύγουν εντελώς τα ερεθίσματα που τους προκαλούν αυτές τις σκέψεις. Το πρόβλημα είναι ότι οι στρατηγικές αυτές διαιωνίζουν το πρόβλημα, δηλαδή ότι με την εφαρμογή τους το άτομο δεν καταλαβαίνει ότι ο φόβος του δεν έχει ρεαλιστική βάση. Για παράδειγμα, η μητέρα που φοβάται ότι θα σκοτώσει τα παιδιά της δεν καταλαβαίνει ότι μία απλή σκέψη που περνάει από το μυαλό της δεν αρκεί για να κάνει πράξη κάτι τέτοιο και έτσι οι δυσκολίες της επιμένουν.