Ομιλία Νίκου Παναγιωτόπουλου στην συζήτηση για το νέο πολυνομοσχέδιο

Ομιλία του Βουλευτή Καβάλας Νίκου Παναγιωτόπουλου στην Ολομέλεια της Βουλής, με την ιδιότητα του Κοινοβουλευτικού Εκπροσώπου της Νέας Δημοκρατίας, στη συζήτηση του σχεδίου νόμου του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης «Κοινωνική και αλληλέγγυα οικονομία και ανάπτυξη των φορέων της και άλλες διατάξεις».

ΝΙΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ: Θεωρώ σκόπιμο να κάνω κάποια σχόλια επί της επικαιρότητας, με την ιδιότητά μου ως Κοινοβουλευτικός Εκπρόσωπος της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης. Ξέρετε, κυρίες και κύριοι, υπάρχουν κανόνες στη δημοκρατία. Δεν γίνεται να λειτουργήσει αλλιώς. Εσείς εδώ μας δίνετε πολλές φορές την εντύπωση ότι είτε αδιαφορείτε είτε κατασκευάζετε τους δικούς σας είτε αγνοείτε την ύπαρξη αυτών των κανόνων. Δεν μπορώ να το εξηγήσω αλλιώς.

Αναρωτιέμαι ποια είναι τα κίνητρά σας; Είναι η πεποίθησή σας ότι «εξουσία είστε, κάνετε ό,τι θέλετε»; Είναι η άγνοια κινδύνου που διακατέχει πολλούς από εσάς; Είναι η πολλές φορές εξόφθαλμη άγνοια της λειτουργίας των συσχετισμών σε διάφορα επίπεδα της διοίκησης και του δημοσίου βίου από τους ευρωπαϊκούς συσχετισμούς μέχρι τους κανόνες λειτουργίας δημόσιας διοίκησης; Ή μήπως είναι μια ακράδαντη πεποίθηση ότι, πρώτον, κατέχετε την απόλυτη αλήθεια για όλα και, δεύτερον, λίγο πολύ αποτελείτε την ρεβάνς της ιστορίας και, επομένως, κανείς δεν μπορεί να σας αντισταθεί.

Τι είναι απ’ όλα αυτά; Ίσως όλα αυτά μαζί. Εγώ βλέπω το αποτέλεσμα, όμως. Και το αποτέλεσμα είναι ότι η κατάσταση χειροτερεύει. Υπάρχει κατάπτωση. Η συζήτηση δεν εξαντλείται πλέον στα οικονομικά της χώρας, των οποίων η χειροτέρευση οφείλεται κατά βάση στην καταστροφική διαπραγμάτευση του πρώτου επταμήνου του 2015, όταν ήρθατε με φόρα να τα αλλάξετε όλα και να επιβάλετε την άποψή σας στην Ευρώπη και στον κόσμο όλο.

Εσχάτως έχουμε και κατάπτωση ή χειροτέρευση των θεσμών και της λειτουργίας τους σε αυτήν τη χώρα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σοβαρό. Και πραγματικά δεν καταλαβαίνω τι δεν καταλαβαίνετε. Για επίδειξη φασιστικής συμπεριφοράς δεν μίλησε κάποιο κομματικό όργανο ή κάποιο συνδικάτο κομματικά ελεγχόμενο. Η Ένωση Δικαστών και Εισαγγελέων μίλησε. Η κορυφαία έκφραση συλλογικής εκπροσώπησης του Δικαστικού Σώματος έκανε λόγο για φασιστικές νοοτροπίες και δεν απευθυνόταν γενικά και αόριστα σε κάποιο παράγοντα του δημοσίου βίου. Στην Κυβέρνηση απευθυνόταν πολύ συγκεκριμένα, η οποία πέρασε, βέβαια, στην αντεπίθεση και

έκανε αυτή λόγο για ολοκληρωτικές συμπεριφορές. Όμως, αυτή αυτήν τη στιγμή αντιμετωπίζει την μομφή επίδειξης φασιστικών συμπεριφορών.

Από εκεί και πέρα όσον αφορά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας τι είπε; Είπε απλώς ότι υπάρχει θέμα όσον αφορά τον νόμο για τις άδειες, ότι υπάρχει όντως έννομο συμφέρον στους προσφεύγοντες και ότι, επομένως, πρέπει το δικαστήριο να μπει στην εξέταση του ζητήματος ως προς την ουσία του και να αποφανθεί εάν ο νόμος είναι συνταγματικός ή αντισυνταγματικός.

Επομένως, ας αφήσουμε το δικαστήριο να λειτουργήσει. Και οποιαδήποτε παρέμβαση τώρα, ξέρετε, στις δεκαπέντε μέρες που θα πάρει μέχρι να έχουμε την τελική απόφαση του ΣτΕ ως προς την ουσία του ζητήματος δεν θα παράσχει καλές υπηρεσίες ως προς την ανάγκη του Δικαστηρίου του ΣτΕ, αυτού του κορυφαίου Σώματος της Δικαιοσύνης, να λειτουργήσει και να παραγάγει αποτέλεσμα λειτουργικά ανεξάρτητο.

Τώρα, δεν είναι μόνο αυτά τα ζητήματα με το κράτος δικαίου. Και στο κοινωνικό κράτος τώρα τελευταία, για το οποίο βέβαια υπάρχει τόσο πολύ ενδιαφέρον από πλευράς σας, κυρίες και κύριοι της Συμπολίτευσης, στη θεωρία, τα πράγματα δεν είναι τόσο καλά. Και εκεί ισχυρίζομαι ότι η κατάσταση παρουσιάζει στοιχεία κατάρρευσης.

Μόλις τις τρεις τελευταίες ημέρες -δεν κάνω λόγο για πιο παλιά ειδησεογραφία- τι είχαμε; Είχαμε το θέμα με το ΕΚΑΒ και την αδυναμία του να αναπτύξει επιτυχώς ή επαρκώς, για να καλύψει τις βασικές ανάγκες, τον στόλο από τα ασθενοφόρα, όταν υπάρχει ήδη σε εξέλιξη η διαγωνιστική διαδικασία που είχε, βέβαια, ξεκινήσει επί ημερών της επαράτου συγκυβέρνησης για την προμήθεια νέων ασθενοφόρων.

Έχουμε -αυτό θα ήθελα να το επιβεβαιώσω, αλλά νομίζω ότι ισχύει- είκοσι εννέα κρούσματα ηπατίτιδας Α στον καταυλισμό της Νέας Καβάλας, εκεί όπου φιλοξενούνται πρόσφυγες, μετανάστες, κλπ από τον Αύγουστο και μετά. Αυτό το νούμερο αφορά σε καταυλισμό δύο χιλιάδων ατόμων.

Είχαμε κάνει λόγο, ήδη από τον χειμώνα, για υγειονομική βόμβα που κινδύνευε να εκραγεί, αλλά δεν έγιναν ή εν πάση περιπτώσει σίγουρα από το αποτέλεσμα δεν πέτυχαν οι προβλεπόμενες ενέργειες υποχρεωτικού εμβολιασμού όλων των παιδιών. Είκοσι εννέα στους δύο χιλιάδες, εκεί που μέχρι τον Ιούνιο τα κρούσματα σε όλο τον πληθυσμό ήταν δεκατέσσερα. Αν αυτό δεν είναι επικίνδυνη έξαρση του φαινομένου, δεν ξέρω τι είναι.

Είχαμε τους εργαζόμενους στις κοινωνικές δομές της χώρας. Είναι απλήρωτοι και οι συμβάσεις τους λήγουν. Οι δομές είναι στον αέρα. Θυμίζω ότι το δίκτυο για την αντιμετώπιση της φτώχειας είχε ξεκινήσει πάλι επί επαράτου συγκυβερνήσεως στο τέλος του 2012 και η αρμόδια Υπουργός, κ. Φωτίου, μας λέει αυτό που μας έλεγε από τον Μάρτιο του 2015, όταν πρωτοήρθαμε εδώ για να ψηφίσουμε το νομοσχέδιο για την αντιμετώπιση της ανθρωπιστικής κρίσης, ότι δεν βρήκε τίποτα –λέει- στο ΕΣΠΑ. Αν αυτό το επιχείρημα έστεκε τον Μάρτιο του 2015, ξέρετε, δεν μπορεί να στέκει και τώρα μετά από ενάμιση χρόνο, ότι δεν βρήκε τίποτα και, άρα, το άφησε το πράγμα σχεδόν στην τύχη του.

Λοιπόν, θα κάνουμε και πρόταση. Ας προτείνει την αυτοοργάνωση των εργαζομένων στις δομές αυτές στη βάση της ΚοινΣΕπ. Μπορεί να το κάνει; Δύσκολα. Και ξέρετε γιατί είναι δύσκολο; Διότι τόσο καιρό και η κ. Φωτίου και αρκετοί εξ υμών εδώ μέσα υποδαυλίζατε τους εργαζόμενους σε όλες αυτές τις δομές και στο «Βοήθεια στο σπίτι» και τους λέγατε ότι μόνη λύση γι’ αυτούς είναι να αντισταθούν στις προτάσεις για αυτοοργάνωση από την προηγούμενη κυβέρνηση και να επιδιώξουν πρόσβαση στο δημόσιο. Τώρα τους ζητάτε στη βάση αυτού του νομοσχεδίου να αυτοοργανωθούν. Μπορείτε άραγε;

Ό,τι σπείρατε θερίζετε, κυρίες και κύριοι συνάδελφοι. Να δω τώρα πώς θα πάνε αυτές οι απόπειρες αυτοοργάνωσης; Διότι αυτού του είδους οι δραστηριότητες είναι ακριβώς αυτές στις οποίες στοχεύει αυτό το νομοσχέδιο για την οργάνωση σε δομές κοινωνικής οικονομίας.

Έχουμε μετά την απαράδεκτη πραγματικά και προκλητική δήλωση του Προέδρου του ΟΑΕΕ, ο οποίος δήλωσε: «Αυτοί που δεν μπορούν να πληρώσουν εισφορές να πάνε στη Βουλγαρία». Αυτό μάλιστα το είπε στη Βόρεια Ελλάδα. Θα έπρεπε να ξέρει ότι στη Βόρεια Ελλάδα ήδη έχουν πάει πάρα πολλοί ελεύθεροι επαγγελματίες και επιχειρηματίες και μεταφέρει έδρα στη Βουλγαρία, όχι για να πλουτίσουν ή να κερδοφορήσουν ανεξέλεγκτα, αλλά για να επιβιώσουν και να κρατήσουν τις επιχειρήσεις τους.

Βέβαια, πριν από μια εβδομάδα στην Επιτροπή παρακολούθησης του ασφαλιστικού συστήματος δεν ήταν τόσο λαλίστατος όσο ήταν προχθές απέναντι στον κόσμο. Την ώρα που ένας στους δύο ελεύθερους επαγγελματίες δεν μπορούν να πληρώσουν τις τρέχουσες εισφορές, πριν ενεργοποιηθούν οι αυξημένες ως ποσοστό επί του εισοδήματος εισφορές του νόμου Κατρούγκαλού, 27%, κάτι που θα καταστήσει απαγορευτική την αύξηση επιχειρηματικής δραστηριότητας στην Ελλάδα, εκτός αν ο ελεύθερος επαγγελματίας αποκρύπτει κέρδος ή αποκρύπτει τζίρο ή πάει, όπως προτρέπει ο κύριος Διοικητής του ΟΑΕΕ, στην Βουλγαρία! Εμείς τον προτρέπουμε να παραιτηθεί και θα επανέλθουμε σ’ αυτό το σημείο. Δεν μπορεί δημόσιος παράγοντας, ιδίως στο ασφαλιστικό σύστημα να κάνει αυτού του είδους τις δηλώσεις.

Η κατάρρευση του ασφαλιστικού συστήματος, όμως, επιδεινώνει τα νούμερα της φτώχειας, κυρίες και κύριοι. Μάθαμε πρόσφατα ότι ένας στους δύο περίπου, βρίσκεται, αν όχι κάτω από το όριο, σε κίνδυνο φτώχειας. Αυτό το νούμερο είναι κρίσιμο. Δεν ξέρω, κυρίες και κύριοι της Κυβέρνησης, αν στο τέλος της θητείας σας, όποτε προκύψει αυτό, θα έχετε κάνει αρκετά, για να αντιμετωπίσετε τη φτώχεια. Ξέρω, όμως, ότι στο μεταξύ θα έχετε παραγάγει περισσότερη φτώχεια. Και αυτό, νομίζω, είναι το κρίσιμο ζήτημα.

Τέλος, το ζήτημα της παραίτησης της Γενικής Γραμματέως του Υπουργείου Εργασίας το αντιπαρέρχομαι. Θεωρώ ότι είναι μεν ένα ζήτημα εσωτερικής λειτουργίας της Κυβέρνησης, δεν θεωρώ όμως ότι είναι το μείζον. Έχω να πω ότι αν η αφορμή γι’ αυτήν την παραίτηση ήταν μια διάσταση απόψεων σχετικά με τη λειτουργία των ΚΕΚ, ίσως πλέον έχει έρθει η ώρα να κάνουμε με όρους συνεννόησης διακομματικής μια μεγάλη συζήτηση για τη λειτουργία των Κέντρων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης. Νομίζω ότι είναι η ώρα να θέσουμε ορθολογικούς κανόνες λειτουργίας όλων αυτών, κύριε Υπουργέ.

Τέλος, για την κοινωνική οικονομία δεν έχω πάρα πολύ καιρό, αλλά θα μπορέσω να πω και μερικά πράγματα στην αυριανή συζήτηση επί των άρθρων. Ακούστηκαν πολλά. Δεν έχουν ξεκινήσει όλα από το μηδέν. Άλλωστε το παραδέχθηκε προς τιμήν της και η Υπουργός σε μια εποικοδομητική συζήτηση που έγινε στις επιτροπές. Υπάρχει ο προηγούμενος Ν.4019/2011. Υπάρχει εθνική στρατηγική για την κοινωνική ένταξη και υπάρχει και η εθνική στρατηγική για την κοινωνική οικονομία, με διαβούλευση που είναι σε εξέλιξη με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η διάχυτη αισιοδοξία, ότι η ανάπτυξη του τρίτου πυλώνα θα οδηγήσει λίγο-πολύ στην απόλυτη παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, δεν με βρίσκει και απολύτως σύμφωνο.

Είναι χρήσιμος ο τρίτος πυλώνας, αλλά δεν φτάνει αυτός για να οδηγήσει στην παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, δίπλα στον πρώτο που είναι η κρατικά ελεγχόμενη οικονομία και στον δεύτερο που είναι η ιδιωτική οικονομία.

Στις χώρες, βλέπετε, που ανθούν οι κοινωνικές επιχειρήσεις μετά βίας το παραγωγικό αποτέλεσμα του τρίτου πυλώνα ανέρχεται στο 10% του ΑΕΠ. Στην Ελλάδα είναι πολύ πιο χαμηλό: 1% του ΑΕΠ περίπου. Άρα, το συμπέρασμα είναι ότι υπάρχει μεγάλο περιθώριο βελτίωσης, αρκεί να υπάρξει σχέδιο και ενημέρωση και ενθάρρυνση αυτών που ενδιαφέρονται, για να συμμετάσχουν.

Ακούστε, αυτό το στοιχείο νομίζω ότι είναι εξαιρετικά σημαντικό για τη συζήτησή μας. Υπάρχουν, ως γνωστόν, τρεις κατηγορίες κοινωνικής συνεταιριστικής επιχείρησης, κατά τον Ν.4019/2011, που ήταν η βασική δομή της κοινωνικής οικονομίας με το προηγούμενο νομοθετικό καθεστώς.

Η πρώτη είναι οι ΚοινΣΕπ ένταξης, όπου σκοπός είναι η ένταξη στην οικονομική και κοινωνική ζωή ατόμων, μελών ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού, για παράδειγμα άτομα με σωματική ή νοητική αναπηρία, άτομα εξαρτημένα από ουσίες ή φυλακισμένοι.

Η δεύτερη κατηγορία είναι ΚοινΣΕπ κοινωνικής φροντίδας, όπου σκοπός ήταν η παραγωγή και παροχή αγαθών και υπηρεσιών υγείας σε συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού, κυρίως σε ηλικιωμένους, βρέφη ή άτομα με αναπηρία.

Και η τρίτη κατηγορία είναι οι ΚοινΣΕπ συλλογικού και παραγωγικού σκοπού, όπου σκοπός ήταν η παραγωγή προϊόντων ή η παροχή των υπηρεσιών με κοινωνικό αποτύπωμα.

Ακούστε εδώ. Μετά από κάποια έρευνα, τα αποτελέσματα της οποίας δημοσιεύθηκαν τον Απρίλιο του 2015 από το Εθνικό Κέντρο Κοινωνικής Έρευνας, το ΕΚΚΕ, προέκυψε το εξής: Τότε, υπήρχαν συνολικά εξακόσιες ογδόντα εννέα ΚοινΣΕπ εγγεγραμμένες στο σχετικό μητρώο του Υπουργείου.

Από αυτές οι εκατόν τριάντα μία έχουν διαγραφεί από το μητρώο, δεν υφίστανται. Από αυτές που έχουν διαγραφεί, δυστυχώς, το 27,4%, πάνω από το ένα τέταρτο, αφορούσε σε ΚοινΣΕπ κοινωνικής φροντίδας, -προσέξτε- στο κατεξοχήν πεδίο στο οποίο θα μπορούσε να ανθίσει μία επιχείρηση κοινωνικής οικονομίας.

Από το σύνολο, τριακόσιες εξήντα πέντε έχουν ήδη ενεργοποιηθεί, δηλαδή έχουν πάρει την οριστική βεβαίωση λειτουργίας, αλλά από αυτές μόνο 12,5% αφορά σε

επιχειρήσεις κοινωνικής φροντίδας και το 3,8% αφορά σε ΚοινΣΕπ κοινωνικής ένταξης.

Η μεγάλη πλειοψηφία, το 83,7%, τριακόσιες σαράντα εννιά επιχειρήσεις, αφορά σε ΚοινΣΕπ συλλογικού, παραγωγικού σκοπού, την τρίτη κατηγορία, που έχει να κάνει με την παραγωγή κάποιου αγαθού ή την παροχή κάποιας συγκεκριμένης υπηρεσίας με κοινωνικό αποτύπωμα.

Άρα, τι συμπέρασμα βγάζουμε, κυρία Υπουργέ; Το συμπέρασμα είναι ή ότι πρέπει να ενισχύσουμε τις δύο πρώτες κατηγορίες –βεβαίως, ένα συμπέρασμα είναι αυτό-, αλλά κυρίως ότι οι κοινωνικές επιχειρήσεις οι οποίες «τραβάνε» είναι αυτές της τρίτης κατηγορίας, του συλλογικού παραγωγικού σκοπού, αυτές που συνδέονται εννοιολογικά και με τα στοιχεία της επιχειρηματικότητας. Σας τα είχαμε πει και στην Επιτροπή, είναι η κυρίαρχη τάση στην ευρωπαϊκή συζήτηση. Πρέπει να προταχθεί εδώ και το στοιχείο της κοινωνικής επιχειρηματικότητας.

Δεν είναι ανάγκη να υπάρξει αποκλειστική προσήλωση στο στοιχείο του κέρδους, υπάρχουν κι άλλα στοιχεία που ανάγονται στην επιχειρηματική λειτουργία. Είναι η επιχειρηματική ιδέα, βασική προϋπόθεση, είναι το ρίσκο, είναι η οργάνωση και η προώθηση κάποιου προϊόντος που αποφασίζει η κοινωνική επιχείρηση να παράγει, είναι κάποια ευελιξία στη λήψη των αποφάσεων, είναι η στελέχωση, είναι η χρηματοδότηση. Ιδίως για το τελευταίο κομμάτι, δεν γίνεται επαρκής συζήτηση και στη διαβούλευση, στα πλαίσια της εθνικής στρατηγικής για την κοινωνική οικονομία.

Επομένως, καλή αυτή η φρασεολογία αριστερού τύπου για την αλληλεγγύη, συμμετοχικότητα κλπ., αλλά νομίζω ότι πρέπει να ληφθούν υπόψη οι παρατηρήσεις της Επιτρόπου Κοινωνικών Υποθέσεων και να προταχθεί το στοιχείο της κοινωνικής επιχειρηματικότητας, αφού έτσι κι αλλιώς αυτό θα κάνει τη διαφορά στη σωστή και ορθολογική ανάπτυξη του τρίτου πυλώνα, αυτού της κοινωνικής οικονομίας.

Στα πλαίσια αυτά δείτε τις προτάσεις της αρμόδιας Επιτρόπου Κοινωνικών Υποθέσεων, κυρία Υπουργέ. Ζήτησε μια πιο περιεκτική προσέγγιση, που καλύπτει όλες τις υφιστάμενες πρωτοβουλίες και τις πρωτοβουλίες μεταξύ άλλων Υπουργείων.

Έθεσε το ερώτημα εάν έχει υποβληθεί το εθνικό σχέδιο σε πραγματική διαβούλευση στο εσωτερικό της κυβερνητικής δομής ιδίως μεταξύ της κεντρικής Κυβέρνησης και άλλων δομών, όπως οι περιφέρειες. Έβαλε θέμα ότι οι κύριες κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις δεν έχουν αντιμετωπιστεί επαρκώς στη συζήτηση μέχρι τώρα. Και επίσης, όπως είπα, είναι το θέμα των ανεπαρκών προβλέψεων στο ζήτημα της χρηματοδότησης. Εκεί, ξέρετε, είναι όλα τα σχετικά για τη μικροχρηματοδότηση που ανοίγει δρόμους.

Επίσης, προσέθεσε ότι η εθνική στρατηγική δεν θεσπίζει στέρεες διαδικασίες εποπτείας και αξιολόγησης. Εδώ βλέπω ότι έχετε κάνει αρκετά με τα εργαλεία του κοινωνικού αντικτύπου, που όμως, δεν πρέπει αυτά να ενεργοποιούνται από τους ίδιους τους φτωχούς συμμετέχοντες, αλλά από κάποιο άλλο εργαλείο. Και βέβαια, ζήτησε να ληφθεί υπ’ όψιν και η υπάρχουσα εμπειρία, αλλά και να γίνει καλύτερος διυπουργικός συντονισμός.

Με αυτά υπ’ όψιν, εγώ θα κλείσω λέγοντας ότι όντως το νομοσχέδιο είναι μία αξιοπρεπής πρωτοβουλία να βελτιωθεί και να ενισχυθεί το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο από μια ευπρεπή Υπουργό μιας όχι και τόσο ευπρεπούς Κυβέρνησης. Το στηρίζουμε. Και γι’ αυτόν το λόγο είμαστε θετικοί στην υπερψήφισή του επί της αρχής. Για κάποια άρθρα θα μιλήσουμε εκτενέστερα και θα πούμε κάποια πράγματα αύριο.

Και μόνο, όμως, το γεγονός ότι η Υπουργός άκουσε και βελτίωσε νομοτεχνικά κάποια στοιχεία του νομοσχεδίου δείχνει ακριβώς τόσο την ευπρέπεια, για την οποία έκανα λόγο, όσο και το ότι αυτό το νομοσχέδιο αποτελεί –θα έλεγα- την εξαίρεση στον κανόνα, ένα πραγματικό προϊόν συναίνεσης για την ωφελιμότητά του.