Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2026-2030, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 23 δισ. ευρώ, παρουσίασε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης, τονίζοντας ότι η αύξηση των εθνικών πόρων για επενδύσεις αποτελεί αποτέλεσμα της βελτίωσης των δημοσιονομικών και οικονομικών μεγεθών της χώρας.

Στην ομιλία του, ο υπουργός ανέφερε ότι οι εθνικοί πόροι για το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων αυξάνονται από 1,8 δισ. ευρώ το 2019 σε 3,3 δισ. ευρώ το 2026, ενώ προβλέπεται να φτάσουν τα 4,2 δισ. ευρώ το 2030, σημειώνοντας ότι μέσα σε έντεκα χρόνια υπερδιπλασιάζονται οι διαθέσιμοι εθνικοί πόροι για την ανάπτυξη.

Όπως υποστήριξε, το νέο πρόγραμμα θα χρηματοδοτήσει έργα σε ολόκληρη τη χώρα, μέσω 20 τομεακών προγραμμάτων υπουργείων, 13 περιφερειακών και 4 ειδικών προγραμμάτων, με έμφαση στις υποδομές, την κοινωνική συνοχή, τις μεταφορές, την πολιτική προστασία, την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, την καινοτομία, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την τεχνητή νοημοσύνη και την πράσινη ανάπτυξη.

Παράλληλα, ο κ. Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η πορεία της ελληνικής οικονομίας επιτρέπει στη χώρα να διαθέτει περισσότερους εθνικούς πόρους για επενδύσεις, επισημαίνοντας ότι το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης θα λειτουργήσει συμπληρωματικά με τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και το Ταμείο Ανάκαμψης.

Ακολουθεί η ομιλία του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη:

Κύριε Πρόεδρε,

Αγαπητοί συνάδελφοι,

Κυρίες και κύριοι,

Νομίζω ότι δύσκολα θα μπορούσε ο Νίκος Παπαθανάσης, ο Αναπληρωτής Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και αρχιτέκτονας του νέου ΕΠΑ, να έχει διαλέξει έναν πιο συμβολικό χώρο από το Ωδείο Αθηνών για να μιλήσουμε για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης της επόμενης πενταετίας.

Το ίδιο το κτίριο στο οποίο βρισκόμαστε, αποτυπώνει στην πράξη τη φιλοσοφία του ΕΠΑ και δείχνει πώς μια δημόσια επένδυση μπορεί να δώσει νέα ζωή σε ένα εμβληματικό έργο και να αφήσει ένα διαρκές αποτύπωμα για τις επόμενες γενιές.

Αυτό το ξεχωριστό δείγμα του ελληνικού μοντερνισμού, σχεδιασμένο από τον Ιωάννη Δεσποτόπουλο, εκσυγχρονίζεται με χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους. Η ενεργειακή του αναβάθμιση και η ενσωμάτωση αρχών βιοκλιματικού σχεδιασμού θα το μετατρέψουν σε μια σύγχρονη υποδομή, έτοιμη να υπηρετήσει τον πολιτισμό, την πόλη και τους ανθρώπους της για τις επόμενες δεκαετίες.

Αυτό, κατά μία έννοια, είναι και το ευρύτερο νόημα της ανάπτυξης. Να χτίζεις πάνω σε όσα έχεις ήδη κατακτήσει και να επενδύεις σήμερα σε όσα θα χρειαστεί η χώρα αύριο.

Με αυτή τη φιλοσοφία παρουσιάζουμε σήμερα το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030.

Ένα πρόγραμμα περίπου 23 δισεκατομμυρίων ευρώ για την επόμενη πενταετία, με σημασία, όμως, που υπερβαίνει το ύψος των πόρων του. Εκφράζει τη δυνατότητα της Ελλάδας να σχεδιάζει το μέλλον της με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και να χρηματοδοτεί η ίδια τις προτεραιότητές της.

Αυτή η δυνατότητα είναι το αποτέλεσμα της προόδου που έχει συντελεστεί στην ελληνική οικονομία υπό την Πρωθυπουργία του Κυριάκου Μητσοτάκη τα τελευταία χρόνια.

Η Ελλάδα, συνεχίζει να αναπτύσσεται ταχύτερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ οι επενδύσεις αυξήθηκαν κατά 12,1% το πρώτο τρίμηνο του έτους, ξεπερνώντας σημαντικά την αρχική εκτίμηση η οποία ήταν 7%.

Η ανεργία έχει υποχωρήσει κοντά στο 8%, οδεύει στο ιστορικό χαμηλό της, ενώ οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιάσει το μερίδιό τους στο ΑΕΠ σε σχέση με το 2010, σε σχέση με την Ελλάδα που έμπαινε στην κρίση, είναι σήμερα κάπου κοντά στο 42%, και η χώρα έχει πλέον ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα και τη διεθνή αξιοπιστία της.

Την ίδια στιγμή, το δημόσιο χρέος ακολουθεί την πιο πτωτική πορεία σε ολόκληρο τον κόσμο και προβλέπεται να είναι κάτω από το 120% του ΑΕΠ, στο 119%, πριν το τέλος της δεκαετίας.

Όλα αυτά μαζί, συνθέτουν μια οικονομία πιο ισχυρή και πιο ανθεκτική. Και, κυρίως, μας δίνουν μεγαλύτερη δυνατότητα επιλογών: να διαθέτουμε περισσότερους εθνικούς πόρους για επενδύσεις και να τους κατευθύνουμε στις προτεραιότητες εκείνες οι οποίες θα καθορίσουν την Ελλάδα των επόμενων ετών.

Και αυτή η πρόοδος αποτυπώνεται καθαρά:

• Το 2019, οι εθνικοί πόροι του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων ήταν 1,8 δισεκατομμύρια ευρώ.
• Το 2026 είναι 3,3 δισεκατομμύρια.
• Και το 2030 θα φτάσουν τα 4,2 δισεκατομμύρια ευρώ.

Δηλαδή, μέσα σε έντεκα χρόνια, υπερδιπλασιάζουμε τους εθνικούς πόρους που διαθέτουμε για την ανάπτυξη.

Μια οικονομία που γίνεται ισχυρότερη μπορεί να επενδύει περισσότερο. Και μια χώρα που επενδύει περισσότερο, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για να γίνει ακόμη ισχυρότερη.

Αυτός είναι ο κύκλος της προόδου που θέλουμε για την Ελλάδα.

Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 αποτελεί ένα από τα βασικά εργαλεία για να επιταχύνουμε το σχέδιό μας.

Με συνολικούς πόρους, όπως ανέφερα, περίπου 23 δισεκατομμυρίων ευρώ, στους οποίους περιλαμβάνονται και περίπου 5,8 δισεκατομμύρια για την ομαλή ολοκλήρωση των έργων της προηγούμενης Προγραμματικής Περιόδου, αποκτούμε τη δυνατότητα να υλοποιήσουμε ένα μεγάλο επενδυτικό πρόγραμμα σε ολόκληρη τη χώρα.

Και θα ήθελα να σταθώ ειδικά σε αυτό. Σε ολόκληρη τη χώρα. Γιατί η ανάπτυξη πρέπει να φτάνει παντού.

• Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη.
• Στις μεγάλες πόλεις και στα μικρότερα αστικά κέντρα.
• Στα νησιά και στις ορεινές περιοχές.
• Σε κάθε Περιφέρεια και σε κάθε τοπική κοινωνία.

Η Ελλάδα διαθέτει διαφορετικές παραγωγικές δυνατότητες, συγκριτικά πλεονεκτήματα και ανάγκες σε κάθε γωνία της. Η μεγάλη πρόκληση της επόμενης περιόδου είναι να απελευθερώσουμε ακριβώς αυτή τη δυναμική.

Γι’ αυτό και το ΕΠΑ συνδέεται άμεσα με την Εθνική Στρατηγική για την Τοπική και Περιφερειακή Ανάπτυξη.

• Μέσα από 20 Τομεακά Προγράμματα των Υπουργείων,
• 13 Περιφερειακά Προγράμματα και
• 4 Ειδικά Προγράμματα,

Και δημιουργούμε, έτσι, ένα συνεκτικό πλαίσιο που κατευθύνει τους διαθέσιμους πόρους εκεί όπου υπάρχουν πραγματικές ανάγκες, αλλά και σημαντικές αναπτυξιακές ευκαιρίες: στην κοινωνική συνοχή, στις υποδομές, στις μεταφορές, στην πολιτική προστασία και στην αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Στην καινοτομία, στην εξωστρέφεια, στον ψηφιακό μετασχηματισμό, στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στην πράσινη ανάπτυξη.

Και όλο αυτό θα λειτουργήσει συμπληρωματικά, με τα συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα και το Ταμείο Ανάκαμψης, καθώς η Ελλάδα σήμερα έχει ένα πάρα πολύ ισχυρό πλέγμα επενδυτικών εργαλείων, που συνδυάζει τους εθνικούς με τους ευρωπαϊκούς πόρους, και βέβαια, συμπεριλαμβάνει -όπως ειπώθηκε πριν- και τις συμπράξεις του Δημοσίου με τον Ιδιωτικό Τομέα. Η μεγάλη μας ευκαιρία, λοιπόν, είναι να τα εντάξουμε όλα αυτά σε μια ενιαία αναπτυξιακή στρατηγική, να κινητοποιήσουμε μέσω αυτής περισσότερα ιδιωτικά κεφάλαια και να πολλαπλασιάσουμε, στο τέλος, την αξία του κάθε ευρώ.

Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς πλησιάζουμε στο τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης. Η σταθερή αύξηση των πόρων του Αναπτυξιακού Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων είναι κρίσιμη και απαντά στο ερώτημα «μετά το Ταμείο Ανάκαμψης, τι;», σε συνδυασμό και με τα νέα ευρωπαϊκά κονδύλια, γιατί δείχνει – και το δείχνει και η πρόβλεψη αυτό, για την ανάπτυξη του χρόνου – ποια είναι πραγματικά η δυναμική της ελληνικής οικονομίας για τα επόμενα χρόνια.

Το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών συμμετέχει ενεργά σε αυτή την προσπάθεια και μέσα από το δικό του Τομεακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης.

Από την ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης και το Πολυκαναλικό Σύστημα Ενημέρωσης και Εξυπηρέτησης Πολιτών του Υπουργείου, μέχρι την καλύτερη αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας και την κατασκευή της Ευρωπαϊκής Δορυφορικής Υποδομής GOVSATCOM Hub. Έργα διαφορετικού χαρακτήρα και κλίμακας, που ενισχύουν τις υποδομές της χώρας και εκσυγχρονίζουν τη λειτουργία του κράτους.

Κυρίες και κύριοι,

Αν έπρεπε να συνοψίσω σε μία φράση τη φιλοσοφία του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030, θα έλεγα ότι είναι η μετάβαση από την πρόοδο στην προοπτική.

Η Ελλάδα των τελευταίων ετών, υπό την ηγεσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, απέδειξε ότι μπορεί να αλλάξει την οικονομική της πορεία. Η πρόκληση τώρα, η πρόκληση για την επόμενη τετραετία, είναι να δείξουμε ότι μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτή την πρόοδο για να αλλάξουμε ακόμη βαθύτερα το παραγωγικό μας μοντέλο.

Κυρίες και κύριοι, κλείνοντας.

Ο κόσμος γύρω μας αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Θα προχωρήσουν πιο γρήγορα οι χώρες που μπορούν να προβλέπουν τις αλλαγές, να σχεδιάζουν σε βάθος χρόνου και να επενδύουν εγκαίρως στις υποδομές, στην τεχνολογία και στους ανθρώπους τους.

Είναι ένα στοίχημα για ολόκληρη την Ευρώπη. Είναι και ένα στοίχημα και για την Ελλάδα. Να κοιτάζουμε δέκα και είκοσι χρόνια μπροστά και να παίρνουμε σήμερα τις αποφάσεις που θα μας κάνουν ισχυρότερους τότε. Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 είναι, λοιπόν, ένα από τα βασικά εργαλεία που θα έχουμε στα χέρια μας.

Η καλή πορεία της οικονομίας μάς δίνει περισσότερους πόρους και, μαζί με αυτούς, μεγαλύτερη ευθύνη: να αξιοποιήσουμε σωστά κάθε διαθέσιμο ευρώ και να δημιουργήσουμε αξία η οποία θα διαρκέσει στον χρόνο.

Και κλείνω όπως άρχισα, με το Ωδείο Αθηνών.

Κοιτάξτε γύρω μας. Βρισκόμαστε σε έναν χώρο που μας θυμίζει ότι κάθε σημαντικό έργο ξεκινά πρώτα ως σχέδιο. Η απόσταση ανάμεσα στο σχέδιο και στο αποτέλεσμα, καλύπτεται με φαντασία, με πόρους, με επιμονή και με αποτελεσματικότητα.

Η ευθύνη μας για το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 είναι, λοιπόν, να καλύψουμε την ίδια απόσταση. Να μετατρέψουμε 23 δισεκατομμύρια ευρώ σε χιλιάδες έργα σε ολόκληρη τη χώρα. Σε υποδομές που θα μείνουν. Σε ευκαιρίες που θα δημιουργηθούν. Σε δυνατότητες που σήμερα ίσως ακόμη δεν μπορούμε να φανταστούμε.

Και όταν σε λίγα χρόνια από σήμερα θα κάνουμε, κύριε Πρόεδρε, τον απολογισμό αυτού του Προγράμματος, η επιτυχία του θα κριθεί από το πόσο διαφορετική θα είναι η Ελλάδα χάρη σε όσα αποφασίζουμε και σχεδιάζουμε σήμερα.

Με το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030, βάζουμε τον πήχη πιο ψηλά.

Για την Ελλάδα που θέλουμε.

Για την Ελλάδα που μπορούμε.

Για την Ελλάδα που αξίζουμε.

Σας ευχαριστώ πολύ.

Τη συνεδρίαση της τριμελούς επιτροπής Κρατικών Οικονομικών Ενισχύσεων (Κ.Ο.Ε.), ώστε να προχωρήσουν οι διαδικασίες αποζημίωσης των ζημιών των αμπελοκαλλιεργητών του Παγγαίου από τον περονόσπορο, προανήγγειλε ο Υφυπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Γ. Ανδριανός, κατά τη συζήτηση της σχετικής Επίκαιρης Ερώτησης του Βουλευτή Π.Ε. Καβάλας και τ. Υφυπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Μακάριου Λαζαρίδη.

Εφόσον διαπιστωθεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις, όπως υπογράμμισε, οι εν λόγω ζημιές θα ενταχθούν σε αντίστοιχο πρόγραμμα με τη διαδικασία των Κ.Ο.Ε., όπως συνέβη και με το προανθικό στάδιο, χωρίς πάντως το υπουργείο να αποκλείει τη χρήση οποιουδήποτε άλλου χρηματοδοτικού εργαλείου που ενδεχομένως προκύψει στη συνέχεια.

Εξήγησε δε ότι η ποσοτικοποίηση της απώλειας θα γίνει με ασφαλέστερο τρόπο κατά τη συγκομιδή των καλλιεργειών, όταν θα υπάρχουν πλήρη στοιχεία για τις πραγματικές ζημιές.

«Έχουμε αποδείξει ότι εξαντλούμε κάθε δυνατότητα στήριξης των παραγωγών, στο πλαίσιο πάντα των εθνικών και ενωσιακών κανόνων και των δημοσιονομικών περιθωρίων, όπως κάναμε με το μέτρο 23», τόνισε ο κ. Ανδριανός και έκανε γνωστό ότι η περίπτωση του Παγγαίου ήδη αξιολογείται τεχνικά από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Από την πλευρά του, ο κ. Λαζαρίδης εξέφρασε την ικανοποίησή του για το γεγονός ότι η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου έχει αντιληφθεί το μέγεθος του προβλήματος και αναφέρθηκε στις καταστροφικές ζημιές μέχρι και 100% που υπήρξαν σε συγκεκριμένες περιοχές, όπως στη Νέα Πέραμο, τη Φωλιά, το Μυρτόφυτο, τις Ελευθερές, το Ελαιοχώρι, τον Πλανατότοπο και το Ορφάνι.

Η εκδήλωση της ασθένειας, όπως είπε, «δεν μπορεί και δεν πρέπει να αποδοθεί σε πλημμελή καλλιεργητική πρακτική. Οφείλεται αποκλειστικά και μόνο στις ασυνήθιστες κλιματολογικές συνθήκες και στην αστάθεια που αυτές προκάλεσαν».

Επικαλέστηκε, εξάλλου, συζητήσεις με γεωπόνους της Καβάλας, που υποστηρίζουν ότι στην ουσία οι αγρότες δεν μπορούσαν να διαχειριστούν αυτή την κρίση.

«Είμαστε σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Το μολυσματικό τοπίο δεν καταπολεμάται. Ακόμα και σήμερα που δεν έχει βροχές, επειδή πρόκειται για επιδημική ασθένεια η οποία μεταφέρεται, έχουμε παραγωγούς που, χωρίς να ευνοούν οι κλιματολογικές συνθήκες, συνεχίζουν και χάνουν τα χωράφια τους».

Προς διευκόλυνση και επίσπευση της διαδικασίας, μάλιστα, επικαλέστηκε παλαιότερη απόφαση της Πολιτείας (ΦΕΚ 20/8/2014), σύμφωνα με την οποία αποζημιώθηκαν αγρότες για τον περονόσπορο, παρά το γεγονός ότι ο κανονισμός του ΕΛΓΑ δεν το επέτρεπε.

«Από τη στιγμή που υπάρχει η πρόθεση από την Κυβέρνηση, είμαι πεπεισμένος ότι στο τέλος της ημέρας οι παραγωγοί μας θα λάβουν τις αποζημιώσεις τους, σε μια τόσο κρίσιμη οικονομικά στιγμή και για τους ίδιους», σημείωσε.

Ο κ. Λαζαρίδης, με την ευκαιρία της συζήτησης, εξέφρασε τις ευχαριστίες του στην ηγεσία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων για την απόφαση να ενισχύσει τους παραγωγούς των Τεναγών των Φιλίππων με 5.000.000 ευρώ μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου.

Το λιμάνι της Καβάλας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ακτοπλοϊκά κέντρα της Βόρειας Ελλάδας, εξυπηρετώντας καθημερινά και εβδομαδιαία δρομολόγια προς τα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου αλλά και προορισμούς που φτάνουν έως τα Δωδεκάνησα.

Οι ταξιδιώτες μπορούν να επιλέξουν τόσο σύντομες αποδράσεις όσο και μεγαλύτερα ταξίδια, χωρίς να χρειάζεται να αναχωρήσουν από τον Πειραιά.

Οι καθημερινές ακτοπλοϊκές συνδέσεις

Θάσος

Η Θάσος αποτελεί τον πιο δημοφιλή προορισμό από την Καβάλα, με καθημερινά δρομολόγια προς το λιμάνι του Πρίνου και διάρκεια ταξιδιού περίπου 1 ώρα και 30 λεπτά.

Το νησί προσελκύει επισκέπτες χάρη στις καταγάλανες παραλίες, τα καταπράσινα τοπία και τα παραδοσιακά χωριά του, ενώ αποτελεί ιδανική επιλογή ακόμη και για μονοήμερη εκδρομή.

Λήμνος

Η Λήμνος συνδέεται επίσης καθημερινά με την Καβάλα, με διάρκεια ταξιδιού περίπου 4 ώρες και 15 λεπτά.

Ξεχωρίζει για τις αμμοθίνες, τις μεγάλες παραλίες, τη Μύρινα και τη γαστρονομική της παράδοση, αποτελώντας ιδανικό προορισμό για ήρεμες καλοκαιρινές διακοπές

.

Νησιά με τακτικά εβδομαδιαία δρομολόγια

Η Καβάλα συνδέεται αρκετές φορές την εβδομάδα και με άλλα νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου:

• Άγιος Ευστράτιος (περίπου 4 δρομολόγια την εβδομάδα)
• Λέσβος (Μυτιλήνη) (περίπου 4 δρομολόγια την εβδομάδα)
• Χίος (περίπου 4 δρομολόγια την εβδομάδα)

Οι προορισμοί αυτοί προσφέρουν διαφορετικές ταξιδιωτικές εμπειρίες, από αυθεντική νησιωτική ηρεμία έως ιστορικά μνημεία, παραδοσιακούς οικισμούς και πλούσια γαστρονομία.

Το μεγάλο δρομολόγιο προς το ανατολικό Αιγαίο και τα Δωδεκάνησα

Μία φορά την εβδομάδα πραγματοποιείται το μεγάλο ακτοπλοϊκό δρομολόγιο που συνδέει την Καβάλα με νησιά του ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων.

Οι προορισμοί είναι:

• Σάμος (Βαθύ) – περίπου 17 ώρες και 20 λεπτά
• Φούρνοι – περίπου 19 ώρες και 50 λεπτά
• Ικαρία (Άγιος Κήρυκος) – περίπου 20 ώρες και 40 λεπτά
• Πάτμος – περίπου 22 ώρες και 30 λεπτά
• Λέρος (Λακκί) – περίπου 24 ώρες

Το συγκεκριμένο δρομολόγιο αποτελεί σημαντική σύνδεση της Βόρειας Ελλάδας με τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου, προσφέροντας μια εναλλακτική επιλογή για όσους δεν επιθυμούν να ταξιδέψουν μέσω Πειραιά.

Χρήσιμες συμβουλές για τους ταξιδιώτες

Κατά τη θερινή περίοδο, λόγω της αυξημένης ζήτησης, συνιστάται η έγκαιρη κράτηση εισιτηρίων, ιδιαίτερα για τα εβδομαδιαία δρομολόγια προς τα πιο απομακρυσμένα νησιά.

Οι χρόνοι ταξιδιού, οι συχνότητες των δρομολογίων και οι τιμές των εισιτηρίων ενδέχεται να διαφοροποιούνται ανάλογα με την εποχή και την ακτοπλοϊκή εταιρεία, γι’ αυτό οι ταξιδιώτες καλό είναι να ενημερώνονται πριν από την αναχώρησή τους μέσω των επίσημων συστημάτων κρατήσεων ή των ακτοπλοϊκών εταιρειών.