Ανήσυχες σκέψεις; Έτσι θα ηρεμήσεις (για να δράσεις ψύχραιμα)

Αναμφίβολα όλοι εμείς εδώ στην Ελλάδα ζούμε πολύ δύσκολες στιγμές. Υπό τις τρέχουσες συνθήκες -συν τα ιδιαίτερα δεδομένα που μπορεί να βιώνει ο καθένας από εμάς στη δική του ζωή- είναι εύκολο να μας κατακλύσουν οι ανήσυχες σκέψεις. Αυτό όμως θα καθιστούσε ακόμα πιο δύσκολη τη λήψη αποφάσεων και την ανάληψη δράσης για να επιλύσουμε οποιοδήποτε πρόβλημα μας απασχολεί, έτσι δεν είναι; Η ανησυχία μας οδηγεί να υπερ-σκεφτόμαστε οτιδήποτε μας προβληματίζει, κάνοντάς μας ακόμα πιο ανήσυχους, κάτι που οδηγεί σε ακόμα περισσότερη υπερ-σκέψη… και ούτω καθεξής. Όμως, το να προσπαθούμε να καταπιέσουμε αυτές τις σκέψεις δε λειτουργεί. Είναι σίγουρο ότι θα επανέρχονται ξανά και ξανά, κάποιες φορές και με μεγαλύτερη ένταση.

Πώς μπορούμε, λοιπόν, να βγούμε από αυτόν τον φαύλο κύκλο; Ορίστε μερικές δοκιμασμένες τεχνικές που μπορούμε να χρησιμοποιούμε:

1. Νοητική αποστασιοποίηση

Προσπάθησε να δεις τις ανήσυχες σκέψεις σου ως εικασίες, όχι ως δεδομένα. Το μυαλό μας προσπαθεί να μας προστατεύσει από κινδύνους, προβλέποντας τι θα μπορούσε να συμβεί. Όμως, απλώς επειδή θα μπορούσε να συμβεί, δε σημαίνει και ότι όντως θα συμβεί. Είναι προτιμότερο να εξετάζουμε τα αντικειμενικά υπάρχοντα στοιχεία. Πόσο πιθανό είναι να επαληθευτεί το πιο αρνητικό σενάριο; Υπάρχει κάτι καλό που είναι πιθανό να συμβεί αντ’ αυτού;

2. Νοητική διάχυση

Δε χρειάζεται να ταυτίζεσαι με τις σκέψεις σου. Μπορείς να δεις τις σκέψεις σου σαν κινητά δεδομένα, τα οποία απλώς περνάνε μέσα από το μυαλό σου και όχι σαν να είναι η αντικειμενική αλήθεια γύρω από μία κατάσταση. Μπορείς να επιλέξεις εάν θέλεις να πιστέψεις αυτές τις σκέψεις, αντί να τις αποδέχεσαι a priori. Κάποιες από αυτές τις σκέψεις μπορεί να είναι απλώς αντιδράσεις προγραμματισμού που γίνονται αυτόματα ή να παράγονται από έναν εγκέφαλο προσανατολισμένο στην επιβίωση. Ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι υπερευαίσθητος σε ότι εκλαμβάνει ως  απειλή ή κίνδυνο και χάρη σ’ αυτό επιβίωσαν οι πρόγονοί μας στον πρωτόγονο κόσμο και είμαστε τώρα και εμείς εδώ.

3. Παρατήρηση

Εξασκήσου να παρατηρείς τις σκέψεις σου, αντί να αντιδράς αυτόματα σε αυτές. Πάρε μερικές βαθιές αναπνοές και παρατήρησε τις σκέψεις σου σαν να είναι συννεφάκια που «επιπλέουν» στο κεφάλι σου. Παρατήρησε ποιες σε ελκύουν και ποιες σε κάνουν να θέλεις να τρέξεις μακριά. 

4. Εστίασε στο άμεσο βίωμα

Το μυαλό μας κατασκευάζει ιστορίες για το ποιοι είμαστε, το πόσο ασφαλείς είμαστε,  πόσο αγαπητοί ή όχι κλπ. Δεν είναι όμως όλες αυτές οι ιστορίες ακριβείς. Πολλές φορές το μυαλό μας είναι πολύ προκατειλημμένο από προηγούμενες αρνητικές εμπειρίες. Οπότε, ποια είναι η εμπειρία σου -το βίωμά σου- την τρέχουσα στιγμή; Είναι κάτι που όντως συμβαίνει, ή κάτι που απλώς θα μπορούσε να συμβεί; Δεν είναι το ίδιο, παρότι το μυαλό σου μπορεί να τα αντιμετωπίζει σαν να πρόκειται για το ίδιο.

6. Βάλε ετικέτες

Αναγνώρισε και κατονόμασε το είδος της σκέψης που κάνεις, αντί όλη σου η προσοχή να  στρέφεται στο περιεχόμενό της. Παρατήρησε τη σκέψη σου και όταν αντιληφθείς μία κρίση (π.χ. πόσο καλή ή κακή είναι μία κατάσταση), κατονόμασέ τη ως έχει: «κρίση». Εάν παρατηρείς ανησυχία (π.χ. ότι θα αποτύχεις σε κάτι ή θα βιώσεις απώλεια), βάλε στη σκέψη αυτή την ετικέτα «ανησυχία». Αντίστοιχα, εάν ασκείς κριτική στον εαυτό σου, κατονόμασέ το: «κριτική». Αυτό σε αποστασιοποιεί από το κυριολεκτικό περιεχόμενο και τα νοήματα των σκέψεών σου και σου δίνει περισσότερη επίγνωση των διεργασιών που συμβαίνουν στο μυαλό σου. Θέλεις να περνάς το χρόνο σου κρίνοντας και ανησυχώντας; Μήπως υπάρχουν άλλοι τρόποι, λιγότεροι κριτικοί ή ανήσυχοι, να δεις την κατάσταση;

7. Μείνε στο παρόν

Μήπως το μυαλό σου αναμασά το παρελθόν; Το ότι κάτι αρνητικό συνέβη στο παρελθόν, δε σημαίνει ότι απαραίτητα θα ξανασυμβεί σήμερα. Μήπως οι συνθήκες ή οι ικανότητές σου να αντιλαμβάνεσαι και να διαχειρίζεσαι καταστάσεις έχουν αλλάξει, σε σχέση με την τελευταία φορά που βρέθηκες σε μία αντίστοιχη κατάσταση;

8. Διεύρυνε την οπτική σου

Μήπως εστιάζεις πολύ στενά στις απειλητικές πτυχές μιας κατάστασης, αντί να βλέπεις τη συνολική εικόνα; Η ανησυχία κάνει το μυαλό μας να «συσπάται» και να εστιάζει στην άμεση απειλή, χωρίς να εξετάζει το ευρύτερο πλαίσιο. Είναι αυτή η κατάσταση όντως τόσο σοβαρή, όσο λέει η ανησυχία σου ότι είναι; Θα σε νοιάζει ακόμα αυτό το πρόβλημα σε 5 ή 10 χρόνια; 

9. Κάνε ένα διάλειμμα 

Το να ανησυχείς και να σκέφτεσαι ξανά και ξανά το ίδιο θέμα χωρίς να βρίσκεις κάποια λύση, δεν πρόκειται να σε βοηθήσει. Θα σε κάνει είτε να αναβάλλεις να δράσεις, ανατροφοδοτώντας την ανησυχία σου ή να δράσεις παρορμητικά και τελικά να έχεις το αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιδιώκεις. Όταν το μυαλό σου έχει κολλήσει σε έναν φαύλο κύκλο σκέψης, μπορείς να το διακόψεις «για ένα διάλειμμα» απλώς με το να σηκωθείς και να κάνεις μία βόλτα ή να κάνεις κάποια άλλη δουλειά ή δραστηριότητα. Όταν καθίσεις να ξανασκεφτείς το ίδιο θέμα, πιθανότατα θα έχεις διαφορετική οπτική γι’ αυτό.

10. Δες εάν η σκέψη αυτή σε βοηθάει σε κάτι

Ακόμα κι αν μία σκέψη είναι αληθινή, δε σημαίνει ότι σε βοηθάει το να εστιάζεις σε αυτή όλη την ώρα. Εάν, για παράδειγμα, στοχεύεις σε μία συγκεκριμένη θέση εργασίας την οποία διεκδικούν 200 άτομα, το να συνεχίσεις να σκέφτεσαι διαρκώς πόσο μικρές είναι οι πιθανότητές σου, μπορεί να σε φτάσει στο σημείο να χάσεις το κίνητρό σου και να μην κάνεις καν τον κόπο να υποβάλλεις καν την αίτησή σου γι’ αυτή. Αυτό δε σημαίνει όμως απαραίτητα ότι δεν θα έπαιρνες τη θέση εσύ! Αυτό είναι ένα παράδειγμα σκέψης που είναι μεν αληθινή, αλλά καθόλου βοηθητική. Εστίασε την προσοχή σου σε ότι σε βοηθάει πραγματικά και άσε όλα τα υπόλοιπα.