«Πιάσε τον ψεύτη» με tips από τη CIA

Κατά μέσο όρο οι άνθρωποι ψεύδονται από 10 έως και 200 φορές την ημέρα. Μάλιστα, σύμφωνα με μελέτες, οι άγνωστοι κατά μέσο όρο λένε τρία ψέματα μέσα στα πρώτα 10 λεπτά γνωριμίας με κάποιον. Ουπς! Πολύ ψέμα στην καθημερινότητα. Παρ’ όλα αυτά, σίγουρα δεν είναι ωφέλιμο να χάσουμε την εμπιστοσύνη μας προς τους πάντες και να τους αντιμετωπίζουμε εκ των προτέρων ως ψεύτες. Θα αισθανόμασταν όμως πολύ καλύτερα, εάν είμασταν σε θέση να αναγνωρίζουμε πότε κάποιος μας λέει ψέματα, έτσι δεν είναι;

Οι άνθρωποι είμαστε πολύ περίπλοκοι και ακόμα και οι ανιχνευτές ψεύδους δεν είναι 100% ακριβείς. Ωστόσο, πλέον η επιστήμη έχει καταλήξει σε αρκετές ενδείξεις, που μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιλαμβανόμαστε πότε κάποιος δεν μας λέει την αλήθεια.

Όσο αφορά τη φρασεολογία που χρησιμοποιεί κάποιος, μερικές από τις πιο γνωστές είναι:

Η χρήση εμφατικής γλώσσας όπως «για να είμαι ειλικρινής», «για να λέμε την αλήθεια», «απ’ όσο ξέρω».

Η επανάληψη της ερώτησης: Π.χ Ερώτηση «Γιάννη, εσύ έφαγες το τελευταίο κομμάτι κέικ;», απάντηση «Εεε, το έφαγα;». Με την επανάληψη της ερώτησης κάποιος κερδίζει χρόνο για να βρει μία απάντηση.

Η υπερβολική έμφαση σε όλες τις λεπτομέρειες. Όταν κάποιος δεν λέει την αλήθεια, αναλύει πολύ τις λεπτομέρειες. Συχνά, οι άνθρωποι πιάνονται από ένα δευτερεύον σημείο και μιλούν γι’ αυτό ακατάπαυστα, αντί να εστιάσουν στο κυρίως θέμα. Κάποιος που δεν είναι ειλικρινής, μπορεί να γίνεται πολύ συγκεκριμένος σε ημερομηνίες και άλλες χρονικές αναφορές όταν ανακαλεί γεγονότα. Έχει «εξασκηθεί» στην ιστορία του και δεν θέλει να «σκοντάψει».

Περαιτέρω, στο βιβλίο «Spy the Lie», τρία τέως στελέχη της CIA συγκέντρωσαν στοιχεία από τις δεκαετίες εμπειρίας τους στην αναγνώριση παραπλανητικών συμπεριφορών. Παρακάτω θα δούμε μερικά από τα ευρήματά τους.

Πιθανές ενδείξεις ότι κάποιος δεν σου λέει την αλήθεια:

Καλύπτει το στόμα ή τα μάτια. Είναι μία φυσική τάση προσπάθειας κάλυψης ενός ψέματος, όπως και η κάλυψη του προσώπου γενικά. Το ίδιο ισχύει όταν κάποιος κλείνει τα μάτια του καθώς απαντάει, κάτι που δείχνει ότι σε ένα υποσυνείδητο επίπεδο δεν θέλει να δει την ανταπόκριση στο ψέμα του.

Ο ρυθμός απάντησης στις ερωτήσεις. Εάν μία ερώτηση ξαφνιάσει το άτομο, ο «απατεώνας» τείνει να παίρνει περισσότερο χρόνο πριν απαντήσει. Αυτό διότι επινοεί το ψέμα του εκείνη την ώρα.

«Καθαρίζει το λαιμό του» ή καταπίνει. Και γι’ αυτό ισχύει το ίδιο. Κερδίζει χρόνο.

Ασχολείται με τα ρούχα του. Π.χ, ένας άνδρας μπορεί να «φτιάχνει» τη γραβάτα του ή μία γυναίκα να ισιώνει τη φούστα της ή να κάνει κάτι στα μαλλιά της, όταν απαντούν σε μία ερώτηση.

Αλλάζει «σημεία αγκύρωσης». Ως «σημεία αγκύρωσης» ορίζονται οι περιοχές που κρατούν κάποιον σε ένα συγκεκριμένο σημείο ή θέση. Ένα άτομο που στέκεται, χρησιμοποιεί τα πόδια του σαν σημεία αγκύρωσης, ενώ για κάποιον σε κάθισμα αυτό είναι οι γλουτοί του. Η αλλαγή τέτοιων σημείων ίσως σηματοδοτεί δυσφορία, καθώς το άτομο αποπειράται να πει ψέματα.

Αποφεύγει να απαντήσει ευθέως. «Στριφογυρίζει» γύρω από την ερώτηση, χωρίς να μπαίνει στο «ψητό».

Άρνηση. Εάν ρωτήσεις κάποιον «εσύ έκλεψες το αυτοκίνητο;» και απαντήσει «δεν το έκανα», «δεν ήμουν εγώ» ή «δεν έκανα τίποτα», αντί για ένα απλό «όχι», αξίζει να το παρατηρήσεις ως ένδειξη ψεύδους. Τέτοιες απαντήσεις είναι ένας τρόπος το άτομο να αποφύγει ψυχολογικά ένα κραυγαλέο ψέμα.

Επίθεση σε αυτόν που ρωτάει. Π.χ «Δεν έχεις τίποτα καλύτερο να κάνεις απ’ το να χαραμίζεις το χρόνο μου με αυτές τις βλακείες;».

Αγγίζει το πρόσωπό του ή τρίβει τον αυχένα του. Είναι και αυτές ενδείξεις ότι ο άλλος είναι άβολα και άρα (πιθανώς να) ψεύδεται.

Βέβαια, απλώς και μόνο το ότι κάποιος εμφανίζει κάποιες από αυτές τις ενδείξεις, δε σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και ψεύτης. Καλό είναι να συγκρίνεις αυτές τις συμπεριφορές με τη συνήθη συμπεριφορά ενός ατόμου, εφόσον αυτό είναι δυνατόν.

Οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν πάντως, ότι ένας συνδυασμός γλώσσας του σώματος και άλλων λεκτικών και μη-λεκτικών νύξεων, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με αρκετή ασφάλεια για να εξαχθεί ένα συμπέρασμα εάν κάποιος ψεύδεται ή όχι.

Στις δουλειές, πάντα να είσαι οξυδερκής παρατηρητής. Ο καλύτερος τρόπος για να κατανοήσεις την «κανονική» συμπεριφορά ενός ατόμου, είναι να το παρατηρείς για αρκετό διάστημα. Πρόσεξε τον τόνο της ομιλίας του, τον ρυθμό που «βλεφαρίζει», τις χειρονομίες του, τις αλλαγές στη στάση του κλπ.

Όταν έχεις μία σαφή εικόνα του «νορμάλ» ενός ανθρώπου, θα αντιλαμβάνεσαι πολύ πιο εύκολα πότε δεν είναι ειλικρινής μαζί σου.