Η αποποίηση κληρονομιάς τα τελευταία χρόνια είχε γίνει σχεδόν «δεύτερη φύση» για πολλούς πολίτες: ένα αυτοπροστατευτικό αντανακλαστικό απέναντι στο φόβο ότι μαζί με ένα ακίνητο μπορεί να «κληρονομήσουν» και χρέη. Οι αλλαγές που βρίσκονται ήδη σε τροχιά εφαρμογής (κυρίως διαδικαστικές, με έναρξη από 1/1/2026) και η ευρύτερη αναμόρφωση που έχει παρουσιαστεί ως νέο πλαίσιο για το κληρονομικό δίκαιο, φιλοδοξούν να αναστρέψουν αυτή την πραγματικότητα.
Σε μορφή σύντομης «συνέντευξης-οδηγού», ο δικηγόρος Χρήστος Γάκης εξηγεί τι αλλάζει και γιατί εκτιμά ότι θα δούμε λιγότερες αποποιήσεις στο άμεσο μέλλον.
Ερ.: Κύριε Γάκη, γιατί λέμε ότι το νέο κληρονομικό δίκαιο μπορεί να μειώσει τις αποποιήσεις;
Χρ. Γάκης: «Γιατί επιχειρεί να βάλει κανόνες εκεί που ο κόσμος έβλεπε μόνο ρίσκο. Μέχρι σήμερα, πολλοί κληρονόμοι, πριν καν εξετάσουν αν υπάρχει ακίνητο ή κάποια αξία, σκέφτονταν “κι αν υπάρχουν χρέη;”. Όταν η αβεβαιότητα είναι μεγάλη, η πιο “σίγουρη” επιλογή φαίνεται να είναι η αποποίηση. Το νέο πλαίσιο, όπως παρουσιάζεται, στοχεύει να αποσυνδέσει την κληρονομιά από τον πανικό των οφειλών και να κάνει τη διαδικασία πιο καθαρή και γρήγορη».
Ερ.: Τι θεωρείτε ως τη σημαντικότερη αλλαγή σε επίπεδο ουσίας;
Χρ. Γάκης: «Η πιο μεγάλη τομή που συζητείται είναι ότι μπαίνει πολύ πιο καθαρά η λογική της προστασίας του κληρονόμου απέναντι στα χρέη: να μην “μπαίνει μέσα” ο κληρονόμος προσωπικά, αλλά να αντιμετωπίζονται οι οφειλές μέσα από την ίδια την κληρονομιαία περιουσία. Αυτό αλλάζει τη στάση του πολίτη: από το “φεύγω” στο “εξετάζω και αποφασίζω”».
Ερ.: Πέρα από τα χρέη, τι άλλο βάζει σε τάξη το νέο σχήμα;
Χρ. Γάκης: «Δύο πράγματα που ταλαιπωρούν οικογένειες για χρόνια: οι ασαφείς προθεσμίες/ερμηνείες σε ειδικές περιπτώσεις αποδοχής-αποποίησης και η πολυδιάσπαση της περιουσίας που καταλήγει σε “εξ αδιαιρέτου” συνιδιοκτησίες και καβγάδες. Από όσα έχουν ανακοινωθεί, βλέπουμε προσπάθεια να λυθούν νομολογιακές εκκρεμότητες (π.χ. γύρω από πλασματικές αποδοχές και προθεσμίες) και να εκσυγχρονιστούν θεσμοί που είχαν δημιουργήσει σύγχυση».
Ερ.: Ακούγεται πολύ ο όρος “κληρονομικές συμβάσεις”. Τι είναι και γιατί έχει σημασία;
Χρ. Γάκης: «Είναι ένα νέο εργαλείο που, όπως έχει παρουσιαστεί, θα επιτρέψει για πρώτη φορά πιο “συμβατικό” προγραμματισμό της περιουσίας: δηλαδή, όσο ζει κάποιος, να μπορεί να συμφωνήσει με συγκεκριμένους κληρονόμους πώς θα μεταβιβαστεί η περιουσία του, υπό όρους. Αυτό μπορεί να μειώσει τις συγκρούσεις μετά τον θάνατο, ειδικά σε οικογένειες με ακίνητα ή σε μικρές επιχειρήσεις όπου το “ποιος παίρνει τι” κρίνει αν θα συνεχίσει να λειτουργεί η δουλειά».
Ερ.: Υπάρχουν “ψιλά γράμματα” που πρέπει να προσέξει ο πολίτης;
Χρ. Γάκης: «Πάντα υπάρχουν. Οι κληρονομικές συμβάσεις δεν είναι λύση-πακέτο για όλους. Θέλουν σωστή νομική καθοδήγηση, γιατί δεσμεύουν και δημιουργούν υποχρεώσεις. Επίσης, ο κόσμος πρέπει να ξεχωρίσει τι είναι ήδη ψηφισμένο και τι είναι στο στάδιο σχεδίου/αναμόρφωσης. Οι διαδικαστικές αλλαγές για δημοσίευση διαθηκών και κληρονομητήριο έχουν ήδη θεσπιστεί με εφαρμογή από 1/1/2026 και στοχεύουν σε επιτάχυνση και λιγότερη γραφειοκρατία. Το ευρύτερο “νέο κληρονομικό” ως συνολική αναμόρφωση έχει παρουσιαστεί και συζητείται δημόσια, με στόχο να προσαρμοστεί το δίκαιο στις σύγχρονες ανάγκες».
Ερ.: Άρα, πρακτικά, τι θα συμβουλεύατε σε κάποιον που “του ήρθε” μια κληρονομιά;
Χρ. Γάκης: «Να μην κάνει βιαστικές κινήσεις από φόβο ή φήμες. Πρώτα έλεγχος: τι περιουσία υπάρχει, τι βάρη/οφειλές υπάρχουν, ποιοι είναι οι κληρονόμοι, ποιες είναι οι προθεσμίες. Μετά, επιλογή: αποδοχή, αποδοχή με προφυλάξεις όπου προβλέπεται, ή αποποίηση. Το σημαντικό είναι ότι, με τις αλλαγές που έρχονται, η πολιτεία δείχνει πως καταλαβαίνει το φαινόμενο της “κατάχρεης κληρονομιάς” και προσπαθεί να το περιορίσει. Αν αυτό εφαρμοστεί σωστά, ναι, θα δούμε λιγότερες αποποιήσεις και περισσότερες κληρονομιές να αξιοποιούνται αντί να “παγώνουν”».