Την Παραμονή των Θεοφανείων ο Σύλλογος Καππαδοκών & Μικρασιατών Νομού Ροδόπης «Ο Μέγας Βασίλειος» και ο σύλλογος γυναικών Ασκητών πραγματοποίησαν την αναβίωση του εθίμου της Σάγια (πυράς).

Το έθμο το έφεραν «από την πατρίδα, στη νέα πατρίδα» οι 35 οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στους Ασκητές από τα χωριά Αναργυράσιο (Αγιρνάς) και τον Ταξιάρχη (Τασιάρχ) της Καισαρείας, όπως μας είπε σε συνέντευξή του στο komotinpress ο πρόεδρος του Συλλόγου κ. Χαράλαμπος Φαρασόπουλος ο οποίος και περιέργραψε για το komotinpress όλα τα στάδια της αναβίωσης του εθίμου τα οποία και τηρήθηκαν πιστά και στην παρούσα φάση της αναβίωσής του:

«Το έθιμο της σάγια (πυράς) αναβιώνει και τελείται στους Ασκητές Ν. Ροδόπης από τους Καππαδόκες κάθε χρόνο την παραμονή των Θεοφανείων στις 5 Ιανουαρίου.
Είναι ένα προχριστιανικό έθμιο το οποίο όμως προσαρμόσθηκε, εντάχθηκε και αφομοιώθηκε στη Χριστιανική θρησκεία μας στην Καππαδοκία και ετηρείτο και ετελείτο εκεί ανελλιπώς, αποτελώντας μέρος της θρησκευτικής μας λατρείας.

Από τους κατοίκους του χωριού συγκεντρώνεται από νωρίς μεγάλη ποσότητα από κλαδιά και ξύλα στην πλατεία του χωριού, δίπλα στο ναότου Αγ. Γεωργίου. Τα ξύλα αυτά τοποθετούνται σαν ένας τεράστικος κώνος. Σε τέσσερα σημεία του κώνου αυτού, σταυρωτά , τοποθετούνται προσανάμματα.
Κατά τη διάρκεια του εσπερινού που τελείται στο ναό, διενεργείται από την εκκλησιαστική επιτροπή πλειοδοτικός διαγωνισμός υπέρ του ναού και όποιος προσφέρει τη μεγαλύτερη ενίσχυση, αποκτά το προνόμιο να ανάψει τη φωτι΄στα τέσσερα σημεία του σωρού.
Μετά τον εσπερινό, ο ιερέας ευλογεί το σωρό και τον εκλεκτό που θα ανάψει τη φωτιά.
Δημιουργείται μια τεράστια πυρά που φωτίζει όλη την πλατεία (ήδη έχει νυχτώσει) και γύρω από τη φωτιά στήνεται κυκλικός παραδοσιακός τελετουργικός χορός από τους κατοίκους του χωριού.
Προσφέρονται διάφορα νηστίσιμα εδέσματα, όπως κουραμπιέδες και μπακλαβάς με σουσάμι, συνταγές Καππαδοκίας.. Όταν «καθίσει» η φλόγα, όλοι οι χωριανοί παίρνουν από ένα μισοκαμμένο κλαδί και με η φωτιά αυτή ανάβουν το καντήλι στο σπίτι. Με το κάρβουνο του κλαδιού χαράζουν το σημείο του Σταυρού στην είσοδο του σπιτιού και του σταύλου τους.
Όταν χωνέψει η φωτιά σβήνουν με νερό τα κάρβουνα και τα μαζεύουν για το θυμιατό και τις άλλες ανάγκες του ναού. (Στην άδενδρη και και άξυλη Καππαδοκία τα κάρβουνα αυτά ήσαν πολύτιμα για τις χρηστικές ανάγκες του ναού).

Η πυρά , πανάρχαιο μέσον κάθαρσης και εξαγνισμού προετοίμαζε τους Χριστιανούς να δεχθούν το Άγιο Φως που εν είδει περιστεράς επεφάνει στον Ιορδάνη ποταμό.
Η όλη τελετή, ενίσχυε την πίστη στα δρώμενα της θρησκείας μας και συνέβαλλε ταυτόχρονα στην οικονομική ενίσχυση του ναού και τον εφοδιασμό του με τα πολύτιμα κάρβουνα.
Πλειοδότες για την αφή της πυράς ήσαν συνήθως οι ξενιτεμένοι επιτυχημένοι έμποροι ή επιχειρηματίες που τις άγιες ημέρες των εορτών γύριζαν στον τόπο της καταγωγής τους όπου ήταν οι οικογένειές τους.»

Στη συνέχεια στο εντευυκτήριο του συλλόγου Γυναικών έγινε και πρώτη 1η ανεπίσημη παρουσίαση του CD με τα τραγούδια της Καππαδοκίας που συγκέντρωσε και κατέγραψε ο Σύλλογος Καππαδοκών & Μικρασιατών «Ο Μέγας Βασίλειος» με τίτλο «ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑ ΣΤΟΥΣ ΑΣΚΗΤΕΣ» του οποίου μουσική επιμέλεια και τη διεύθυνση παραγωγής έχει ο κ. Γιάννης Παγκαζίδης.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης του πρωτοτύπου ψηφιακού δίσκου ο κ. Παγκαζίδης είπε τα εξής:

«Είναι πολύ μεγάλη μέρα για το χωριό για τους ανθρώπους και για το σύλλογο αφού μετά από τρία χρόνια εντατικής και πολύ μεγάλης δουλειάς πραγματοποιείται αυτή η πρώτη έκδοση στην οποία κρύβεται όλη η ιστορία της Καππαδοκίας και έχει να κάνει με όλους τους ανθρώπους του χωριού άσχετα με το αν τραγούδησαν ή όχι. Μόνον οι Καππαδόκες των Ασκητών κράτησαν τόσο ζωντανά της μουσική τους. Αυτό δίνει ζωή σε όλο το χωριό. Είναι η ιστορία όλου του χωριού. Μόνο οι Καππαδόκες των Ασκητών κράτησαν ζωντανή τη μουσική τους σε όλη την Ελλάδα. Δίνει ζωή σε όλο τον πολιτισμό της Καππαδοκίας.»

Στη συνέχεια ο κ. Γιάννης Παγκαζίδης αφού ευχαρίστησε όλους του συντελεστές της παραγωγής (την κυρά Κατίνα την η κυρά Μαρίκα, τον Βασίλης Μαυρίδη, τον Βασίλη Χατζόπουλος, τον Χαράλαμπο Φαρασόπουλο) γνωστοποίησε ότι η επίσημη παρουσίαση στο ευρύ κοινό θα πραγματοποιηθεί με τους Λαλητάδες στην κοπή της Βασιλόπιτας του Συλλόγου που θα πραγματοποιηθεί την προσεχή Κυριακή 12/1/2013 στο Ξενοδοχείο Crhis & Eve στη Κομοτηνή στις 11.00 π.μ.